Ekzosiklik dien içeren bisiklik sistemlerin dienofillere karşı etkinliklerinin incelenmesi ve oluşan ürünlerin sentetik potansiyelleri

EKZOStKLİK DÎEN İÇEREN BİSİKLİK SİSTEMLERİN DİENOFİLLERE KARŞI ETKİNLİKLERİNİN İNCELENMESİ VE OLUŞAN ÜRÜNLERİN SENTETİK POTANSİYELLERİ Doktora Tezi Recep ÖZEN GAZI ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ Aralık 2000 ÖZET 2,3-Bis(metilen)-7-oksabenzonorbornen (14) 7-oksobenzonorbornenden çıkılarak sentezlendi. Dien 14'ü sentezlemek için yeni bir sentetik metot geliştirildi. Anahtar bileşik l,4-epoksi-l,2,3,4-tetrahidronaftalin-ejco-cw-2,3- dikarboksilat (17), 18'in metoksikarbonillenmesinden elde edildi. Dien 14'ün singlet oksijenle reaksiyonu sonucunda monosiklik endoperoksit (11) elde edildi, ll'in CoTPP ile düzenlenmesinden beklenen ürün furan 12 yerine izomerik bisepoksit kanşrmı 147, 148, 149 ve hidroksi-aldehit 150 oluştu. Bu ürünler izole ve karakterize edildi, oluşum mekanizmaları tartışıldı. İzomer karışımının oluşum mekanizmalarını daha detaylı araştırmak için 2,3- dimetilennorbornan (27) literatürde bilinen yöntemle sentezlendi. 27'nin singlet oksijenle reaksiyonundan beklenen ürün endoperoksit 82 ve onunda CoTPP ile düzenlenmesinden izomerik bisepoksitler 83, 85, 155 ve hidroksi- aldehit 84 ana ürün olarak oluştu. Hidroksi-aldehit 84 AcO ve AC2O ortamında turan 85'e dönüştürüldü. Hidroksi-aldehit 150'nin de asit katalizli reaksiyonu sonucunda, halkalaşma hiç oluşmadı. Ekzosiklik dienlerin 5, 6, 7, 14 ve 27 dienofiller 7-oksabenzonorbornen (18) ve benzonorbornadien (28) ile [2+4] Dils-Alder reaksiyonundan katılma ürünleri sırasıyla 19, 21a, 21b, 23a, 163, 166 ve 167 elde edildi. Bilim Kodu Anahtar Kelimeler Sayfa Adeti Tez Yöneticisi 405.02.01. Ekzosiklik dien, Diels-Alder reaksiyonu, Singlet oksijen 111 Prof. Dr. Metin BALCI, Prof. Dr. Basri ATASOY '&0&İJMME&SltQH MEIli