Elma ağaçlarında zararlı akdiken kırmızı örümceği, Tetranychus viennensis zacher (Acarina: Tetranychidae) ile avcısı Stethorus punctillum weise (Cole optera: Coccinellidae) arasındaki ilişkiler üzerinde araştırmalar

58 ÖZET Elma yetiştiriciliğinde karşılaşılan sorunlardan birisi, bu kültür bitkisine zarar veren böcek ve kırmızı örümcekler ile savaş tır. Akdiken kırmızı örümceği (T. viennensis) de, meyvelerin normal büyüklük ve renk almalarına ve olgunlaşmalarına engel olan, ayrıca gelecek yılların meyve tutumunda azalmalara yol açan önemli bir zararlı dır. Bu çalışma ile T viennensis ' in önemli bir avcısı olan S.punctillum 'un laboratuvar koşullarında biyolojisi, larvalarının açlığa da yanma süreleri, cinsiyet oranı, değişik larva dönemlerinin T. viennensis1. i tüketim güçleri, larva ve erginlerinin işlevsel ve sayısal tepki tipleri, elma bahçelerinde kullanılan bazı tarımsal savaş ilaçlarının S. ' punctillum'a toksisiteleri ile arazide av ve avcının populasyon değişimleri, incelenmiştir. Materyal olarak T. viennensis ve S.punctillum kullanılmış olup, çalışma süresince üretimlerinde önemli bir sorunla karşılaşılmamıştır. S.punctillum' un 20,25 ve 30 C'de ergin öncesi gelişme süreleri sırasıyla ortalama 29.64, 16. 96 -ve 12.29 gün olarak saptanmış ve böylece sıcaklık artışı ile bu dönemlere ait sürelerin önemli ölçü de kısaldığı, buna karşılık doğal ölüm oranının düştüğü belirlenmiş tir. Aynı sıcaklıklarda erginlere ait ömür süreleri ise erkeklerde sırasıyla ortalama 158.15, 90.09 ve 73-95 gün ve dişilerde 172.81, 105.37 ve 76.O6 gün olarak bulunmuştur.Yine bu sıcaklıklarda dişilerin bırakabileceği yumurta sayıları incelenmiş ve sırasıyla ortalama 457.78,414.71 ve 362.86 adet olarak ortaya çıkarılmıştır. Bırakılan yumurtaların ovipozisyon süresince günlük dağılımı 20 C'de mütecanis bir şekilde seyrettiği halde, 25 ve 3Ö°C'de yaklaşık ilk 25 gün içerisinde oldukça yüksek olup, daha sonra tedricen azal maktadır. Farklı sıcaklıklarda yapılan denemelerde ilk önce S.punctillum' un bir döl için geçen süreleri sap t anmış, bur adan elde edilen yeriler yardımıyla da Pozantı ilçesinde (Adana) 1980-1981 yıllarında bu avcı böceğin yılda 5.4l-5.30 döl verebileceği teorik olarak hesaplanmıştır.59 Çalışmada S.punctillum1 un değişik larva dönemlerinin açlığa dayanma süreleri incelenmiş ve L 'in-0.70, Lp'nin 1.64, L,'ün 2.82 ve L'ün 3.51 gün açlığa dayanabildiği ortaya çıkarılmıştır. S.punctillum1 un cinsiyet oranı üzerinde yapılan denemede, erkeğin dişiye oranının 1.00:1.19 olduğu bulunmuştur. Larva dönemleri süresince S.punctillum' un toplam 601.03 T.vien- nensis yumurtasını veya 277.13 nimfini veya 59.86 ergin dişisini tüketebildiği;yine av yoğunluğuna karşı gösterdiği işlevsel tepkinin HOLLING'in II. tipine, sayısal tepkinin ise doğrudan tepki tipine uyduğu ortaya çıkarılmış olup, bu avcı böceğin bu özellikleri nedeniyle de iyi bir avcı tipini oluşturduğu belirlenmiştir. Elma bahçelerinde kullanılan tarımsal savaş ilaçlarından bazıları S.punctillum' un larva ve erginlerine daldırma ve kalıntı olmak üzere iki ayrı metodla denenmiş ve deltamethrin'in %100;azinphos -methyl, fenthion,pirimicarb ve propargite'in %75 ve üzerinde ;methi- dathion'un %51-75 arasında ;diflubenzuron' un yüksek dozu,phosalone ve tetradifon'un %25-50 arasında ve diflubenzuron'un düşük dozu,bromop- ropylate ve B. thur ingiensis ' in %25 'den daha düşük düzeyde etki gösterdiği ortaya çıkarılmıştır. Arazi çalışmalarının yürütüldüğü bahçelerde, özellikle Stethorus spp.'yi etkileyebilecek ilaç uygulamalarının kesilmesinden sonra ar tan T.viennensis populasy onunu Stethorus spp. populasyonu takip etmiş ve avını baskı altında tutabilecek bir düzeye ulaşmıştır. Aynı zamanda bu bahçelerde yapılan sayımlarda yine Stethorus türlerinin, diğer tetranychid avcılarına göre çok daha yüksek düzeylerde saptanmış olması, yukarıda elde edilen sonuçları doğrulamaktadır.