Esnek çalışma ve esnek çalışanların sosyal güvenliği

ÖZETYüksek Lisans TeziEsnek Çalışma ve Esnek Çalışanların Sosyal GüvenliğiYılmaz TOPCUKDokuz Eylül ÜniversitesiSosyal Bilimleri EnstitüsüÇalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Anabilim DalıÇalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri ProgramıEsnek çalışma şekillerinin, esasen 1970'li yıllardaki ekonomide yaşanandeğişimlerin bir sonucu olduğu söylenilebilir. Esneklik ise, arz ve taleptemeydana gelen değişimlerden işletmenin etkilenmemesi ya da daha az düzeydeetkilenmesi, rekabet koşullarına uyum sağlayabilmesi amacıyla üretimsisteminin ve çalışma ilişkilerinin genellikle işveren lehine ve/veya sözleşmehükümlerine göre değiştirilebilmesi ve kurallara bağlı kalmaksızın ani değişimeuyum sağlanabilmesi olarak tanımlanılabilir. Öte yandan, esnekliğin, işsizliğinyüksek oranlara ulaştığı durumlarda-yasalarla ve sosyal güvenlikkurumlarıyla yeterince korunmamış - işçiler açısından belirsiz bir sürecidoğurduğu da görülebilir.Ülkemizde de esnek çalışma, mevzuat alt yapısı oluşturulmadanuygulamada yerini almıştır. Öğretide, uygulayıcılar arasında ve hatta yargıalanında ciddi tartışmalar yaşanmıştır. Yasal dayanağı olmaksızın Yargıtaykararları doğrultusunda uygulanmaya başlanılan esnek çalışma, nihayetindeilk olarak 2003 yılında 4857 sayılı İş Yasası ile Ülkemiz mevzuatında yerinialmıştır. Öğretide, esnek çalışanların durumları -genellikle - İş Hukukuçerçevesinde sorgulanmıştır. Esasen çalışma hayatını, İş Hukuku kadarilgilendiren diğer bir alan da sosyal güvenlik alanıdır. Çalışma hayatınıyakından ilgilendiren İş Yasası ve Sosyal Sigortalar Yasaları bir bütününparçaları gibidirler.Çalışmada, esnek çalışanların sosyal güvenlik hakları, sosyal güvenlikedimlerinden yararlanma koşulları irdelenmiş ve esnek çalışmanın, üretime,istihdama ve sosyal güvenlik kurumlarına etkileri araştırılmıştır. Bu bağlamda,çalışmanın birinci bölümünde, esnek çalışmanın tanımı, esnek çalışmayıetkileyen faktörler, esnek çalışmanın türleri ve çalışma hayatı üzerine etkileriirdelenmiştir. İkinci bölümde ise, esnek çalışanların sosyal güvenliği üzerindedurulmuştur. Esnek çalışmanın yaygın olduğu batı ülkelerinden örneklerverilmiştir. İş ve Sosyal Güvenlik Yasaları karşılaştırılmış, Ülkemizdeki esnekçalışanların sosyal güvenlik uygulamalarındaki sorunlar belirlenmiştir. Sonuçve Değerlendirme kısmında, saptanan sorunlara yönelik çözüm önerilerindebulunulmuştur.