Eurpides'te çocukların sessizliği

Tiyatro, insanın doğasında var olan taklit içgüdüsünden doğmuş; çocuğun çevresini, ilkel insanın doğayı taklit etmesiyle başlayan süreç, zamanla ritüellere, oyunlara ve nihayetinde bugünkü tiyatroya evrilmiştir. Bu tarihsel dönüşüm, tiyatronun kaynağında çocuğun yer aldığını ima eder. Taklit yoluyla öğrenen çocuk, aynı zamanda ilk dramatik deneyimlerin de taşıyıcısı olmalıdır. Ancak, bu gelişim çizgisi Antik Yunan tiyatrosunda tuhaf bir kırılmaya uğrar: Tiyatronun temellerini atan Attika tragedya evreninde çocuklar seslerini kaybetmişlerdir. Bu çalışmada, tragedyanın en radikal yazarlarından biri olan Euripides'in eserleri üzerinden, çocukların neden görünmez ve sessiz bırakıldıkları sorusu etrafında eleştirel bir sorgulama yürütülmektedir. Euripides, kadınlara, kölelere, tanrılara ve siyasî figürlere ses verirken, çocukları çoğu zaman yalnızca dramatik işlev gören figürler olarak kurgular. Medea, Herakles, İphigenia at Aulis ve Electra gibi tragedyalarda çocuklar büyük trajedilerin merkezinde yer almasına rağmen, acılarını kendi dilleriyle ifade edemezler. Bu sessizlik, yalnızca edebi bir tercih mi, yoksa dönemin ataerkil ve yetişkin merkezli değerler sisteminin bir yansıması mıdır? Tez, bu soruya yanıt ararken, Antik Yunan'da çocuğun toplum içindeki konumunu, yurttaşlık anlayışını ve parrhesia (hakikati özgürce dile getirme) hakkının kimlere tanındığını da mercek altına alır. Euripides'in sofistlerle olan entelektüel bağları, tragedyalarında etik, yasa ve doğa çatışmalarına yer vermesi ve bireyin içsel dünyasına eğilmesi, onun tragedya anlayışını özgün kılar. Bu özgünlük, kadına, köleye ve marjinalize edilmiş figürlere ses verirken, çocuklara neden bu hakkı tanımadığı sorusunu daha da çarpıcı hale getirir. Çocukların sessizliğinin ardında, dönemin sosyal yapısının yanı sıra, sahneleme pratikleri, çocuk oyuncu eksikliği ve dramatik tercihlerin de etkisi olabilir. Bu tez, Antik Yunan tiyatrosunun, özellikle Euripides tragedyalarının, çocukluk kavramı ve çocukların temsili üzerinden yeniden okunması gerektiğini ortaya koyar. Literatürde bu alanda yapılan sınırlı çalışmalara karşılık, çocukların sessizliğini merkeze alan bu çalışma, özgün ve öncü bir sorgulama olarak dikkat çeker. Yapılan literatür çalışmasında daha önce böyle bir konu hakkında yazılmış bir teze rastlanmadı. Bu bakımdan, bu tez bir ilk olma özelliği taşır.