Farklı bölgelerde ve dikim aralıkları ile tesis edilmiş bazı kavak klonlarının odun kalitesinin tahribatlı ve tahribatsız test yöntemleri ile belirlenmesi

Bu doktora tez çalışmasının amacı İzmit ve İpsala yörelerinde farklı dikim aralıkları ile tesis edilmiş kavak klon denemelerinde, klon ve dikim aralığının odun özellikleri üzerine etkilerinin tahribatlı ve tahribatsız test yöntemleri ile belirlenme olanaklarının araştırılmasıdır. Tez çalışması kapsamında İzmit ve İpsala/Edirne'de 3x4 m, 3x3 m, 3x2 m ve 3x1,5 m dikim aralıkları ile tesis edilmiş olan 2 farklı melez kavak klonu (I-214 ve I-45/51) ve 3 farklı Populus deltoides klonu (I-77/51, S.307-26 ve 89.M.060) ağaçlandırmaları deneme alanları olarak belirlenmiştir. Bu klonlardan 89.M.060 kavak klonu Türkiye'de geliştirilen bir klon olması bakımından özel önem arz etmektedir. Seçilen deneme alanlarındaki bütün dikili ağaçlar üzerinde stres dalga yöntemi kullanılarak liflere paralel ses iletim hızı ve dinamik elastikiyet modülü ölçümleri yapılmıştır. Göğüs yüksekliğinden alınan artım kalemleri üzerinde fraktometre cihazı ile radyal eğilme direnci ve liflere paralel basınç direnci testleri gerçekleştirilmiştir. Yine her bir ağaçtan alınan artım kalemlerinde yıllık halka genişlikleri ölçülmüştür. İzmit yöresinden dikili haldeki ölçümleri tamamlanan ağaçlardan her bir klon ve her bir dikim aralığı için bulunduğu deneme alanının ortalamasını yansıtan 5 adet ağaç deneme ağacı olarak kesilmiştir. Kesilen ağaçlardan 0.30-2.30 m gövde yüksekliği arasından 2 metrelik tomruk kısımları tahribatlı laboratuvar testleri için alınmıştır. İligili TSE standartlarına göre hazırlanan örneklerde yoğunluk, daralma (radyal ve teğet), eğilme direnci, eğilmede elastikiyet modülü, liflere paralel basınç direnci ve dinamik eğilme direnci değerleri ölçülmüştür. Ölçülen tüm değerlere ilişkin tanımlayıcı istatistikler ve yöre, klon ve dikim aralığının odun özellikleri üzerine etkisi istatistiki testlerle ortaya konulmuştur. Ayrıca, tahribatsız-Fraktometre, tahribatsız-tahribatlı ve fraktometre-tahribatlı testler arasındaki ilişkilerin ortaya konulması için regresyon analizi yapılmıştır. Genel olarak, tahribatsız, tahribatlı ve artım kaleminde yapılan testlerde P. deltoides klonlarının (S-307-26, I-77/51 ve 89.M.060) melez kavak (I-214 ve I45/51) klonlarına göre daha yüksek değerler verdiği, dikim aralığının odun kalitesi üzerine etkisinin istatistiki olarak anlamlı olduğu fakat dikim aralığı arttıkça artan ya da azalan bir ilişki olmadığı, İpsala yöresi tahribatsız ve Fraktometre ölçümlerinde elde edilen değerlerin İzmit yöresine göre daha yüksek olduğu sonucuna varılmıştır. Tahribatsız-tahribatlı ve fraktometre-tahribatlı ölçüm sonuçları (dinamik eğilme direnci hariç) arasında doğrusal ve arttıkça artan kuvvetli bir ilişki olduğu, tahribatsız ölçüm sonuçları ile fraktometre eğilme direnci arasındaki ilişkilerin zayıf bir ilişki olduğu buna karşın fraktometre basınç direnci ile arasındaki ilişkinin doğrusal ve arttıkça artan kuvvetli bir ilişki olduğu belirlenmiştir.