FeMnSi alaşımlarının mekanik ve termal etkiler altında şekil hatırlama özelliklerinin incelenmesi

Demir bazlı bazı alaşımlar, dönüşüm öncesi ve sonrası uygulanan termal ve mekanik işlemlereçok duyarlıdır. Bu tür etkiler alaşımların kristaloğrafik, morfolojik ve mekanik özelliklerinde veyadiğer dönüşüm parametrelerinde önemli değişimlere sebep olabilir. Bu çalışmada, uygulanan farklıtermal ve mekaniksel işlemler etkisiyle dört farklı kompozisyona sahip FeMnSi alaşımının bazıdönüşüm parametrelerinde ortaya çıkan değişimler X-ışını difraksiyonu, diferansiyel taramakalorimetresi, mössbauer spektroskopisi, geçirmeli elektron mikroskobu (TEM), taramalı elektronmikroskobu (SEM), EDAX analizleri, optik metaloğrafi, çekme deneyleri, sertlik ölçümü ve bükmedeneyleri aracılığı ile incelendi. Yüksek sıcaklık γ faz bölgesinden farklı ortamlarda soğutulan alaşımnumunelerinde γ→ε, γ→ε→α′, γ→18R martensitik dönüşümünün gerçekleştiği tespit edildi. Fcc γ vehcp ε yapılarının örgü parametreleri ve bunların soğutma hızıyla değişimleri belirlendi. Diferansiyeltarama kalorimetresi ölçümlerinden termal çevrimler sonucu austenitik ve martensitik dönüşümsıcaklıklarında meydana gelen değişimler incelendi. Mössbauer spektrometresi yardımıyla malzemeiçerisinde gerçekleşen faz dönüşümleri ve malzemenin mağnetik özellikleri incelendi. Geçirmelielektron mikroskobu yardımıyla malzeme içerisindeki fazlar tayin edildi ve difraksiyon desenleriyardımıyla bu fazların örgü parametrelerinin X-ışınlarından bulunan değerlerle uyumlu olduğugörüldü. Taramalı elektron mikroskobu ve optik mikroskop olmak üzere iki farklı tekniklegerçekleştirilen morfolojik gözlemlerde tane yapıları incelendi. Numunelerde farklı morfolojidemartensitler, çökelti fazları ve mikroçatlaklar tespit edildi. EDAX analizi yardımıyla tespit edilen bufazların bazılarının kompozisyonları incelendi. Çekme ve bükme deneyleri yardımıyla numunelerinşekil hatırlama özellikleri incelendi. Bazı termal ve mekaniksel işlemlerin etkisiyle numunelerinsertliklerinde ortaya çıkan değişimler gözlendi. Bu değişimlerle şekil hatırlama davranışlarınınarasında bağlantı olduğu belirlendi.Anahtar Kelimeler: FeMnSi alaşımları, şekil hatırlama olayı, ε, α′ ve 18R martensitler, soğutma hızıetkileri, dönüşüm sıcaklıkları, mağnetik özellikler, martensit morfolojisi, çökelti kinetikleri, zor-zorlanma, Vickers mikro sertliği.