Finansal krizlerin bankacılık sektörü üzerindeki etkileri ve yeniden yapılandırma çalışmaları

242 ÖZET 1929 Bunalımı'nın ardından finansal krizlerin önlenmesine yönelik çeşitli modeller geliştirilmiştir. Geliştirilen bu modeller dünya ekonomisinin istikrar kazanmasına yardımcı olmuştur. Ancak liberalleşmenin etkisiyle birlikte özellikle 1990'lı yıllardan itibaren mali yapıları yetersiz olan ülkeler krizler ile karşı karşıya gelmişlerdir. Globalleşme ile birlikte ortaya çıkan krizlerin yayılma özelliği ciddi bir tehdit unsuru olmuştur. İstikrarsız makro ekonomik yapı ve finansal yapıdaki zayıflıklar finansal krizlere yol açan başlıca etkenlerdir. Bunun dışında dış ticaret hadlerindeki değişimler, dünya faiz oranlarındaki değişimlerin de krizler oluşumunda etkisi bulunmaktadır. Krizler, faiz oranlarındaki hızlı yükseliş, menkul kıymet piyasalarındaki ani düşüş, dövize yönelik spekülatif saldırılar, bankacılık sisteminden hızlı mevduat çekilişleri ve banka bilançoların aktif kalitesinde büyük bozulmalar gibi sinyalllerle başlayabilmektedir. 1990'lı yıllardan itibaren gelişmekte olan ülkelerde yaşanan finansal krizler arasında benzerliklerin olduğu görülmektedir. Güneydoğu Asya, Meksika, Arjantin ve Türkiye'de yaşanan krizlerde aşırı değerlenmiş döviz kuru ile birlikte cari açıkların giderek artması etkili olmuştur. Meydana gelen bu krizler, IMF destekli programların başarısı hakkında kuşkular yaratmıştır. Finansal krizlerin oluşumunda bankacılık sistemindeki aksaklıkların da büyük bir payı bulunmaktadır. Kriz sonrası süreçte varolan sorunlar daha da büyüyerek sisteme büyük zararlar vermektedir. Kasım 2000 ve Şubat 2001 'de ülkemizde yaşanan krizlerinin bankacılık sistemi üzerinde son derece olumsuz etkileri olmuştur.. Bankacılık sistemi kriz sürecinde büyük faiz ve kur riskleri ile karşı karşıya kalmıştır. Ortaya çıkan dönem zararları özsermayelerin önemli ölçüde erimesine neden olmuştur. Kriz sonrasında bankalar piyasalarda istikrar sağlanana değin kredi arzlarını sınırlandırdıkları243 için, kredilerin toplam aktifler içerisindeki payı düşmeye başlamıştır. Ayrıca reel kesimde meydana gelen sorunlar firmaların ödeme gücünü düşürdüğünden takipteki kredilerin toplam krediler içerisindeki payı da giderek yükselmiştir. Tüm bu gelişmeler sistemin karlılık performasının daha da düşmesine neden olmuştur. Krizlerin ardından, Mayıs 2001'de bankacılık sisteminin karlılık performasını ve finansal yapısını iyileştirmek amacıyla BDDK tarafından "Bankacılık Yeniden Yapılandırma Çalışmaları" başlatılmıştır. Söz konusu çalışmalar kamu bankalarının yeniden yapılandırılması, TMSF bünyesindeki bankaların çözümlenmesi, özel bankaların sağlıklı bir yapıya kavuşturulması üzerine kurulmuştur. Uygulanan program sermaye yeterliliğinde ve karlılık performasında görülen iyileşmeler ile sistem üzerinde olumlu etkiler yaratmıştır. Ancak bu çalışmalar kamuya oldukça yüksek maliyetler yüklemiştir. Yeniden yapılandırma çalışmalarının başarılı olabilmesi için birinci şart makro ekonomik ve siyasi istikrarın sağlanmasıdır. Bu nedenle sistemin sorunlarına kaynaklık eden nedenleri tam olarak tespit etmeden, sadece bankacılık sistemine yönelik yapısal düzenlemelerin yapılması yeterli olmamaktadır. Yürütülen çalışmalarının başarılı sonuçlar üretebilmesi için sektörün sorunlarının doğru bir şekilde tespit edildikten sonra gerekli düzenlemelerin makro ekonomik ve siyasi istikrar ile birlikte kararlılık içerisinde uygulanması gerekmektedir.