Garibü`l-Hadis Nev`inin doğuşu ve Abdülgafir İsma`il`in el-Müfhim li Şerhi Garibi Sahihi Müslim adlı eseri

İslâm dîninde Hz. Peygamber ve O'nun, söz fiil ve takrirlerinin yazılı şekli olan hadîsleri çok önemli bir değere sâhipdir. Zîra Hz. Peygamber bir bakıma Kur'ân-ı Kerîm'in canlı örneğini oluşturmaktadır. Bu müîsebetle İslîsebetle İslâm dînini anlamak için Hz. Peygamber' in çok iyi tahlil edilmesi gerekir. O hayatta iken, karşılaşılan her türlü problemin çözümünde kendisine müracâat ediliyordu. Vefatından sonra ise meselelerin çözümünde artık O'nun hadîslerine baş vurma ihtiyâcı hâsıl olmuştur. Din ile ilgili konularda yanılgıya düşmemek için, her şeyden önce, Hz. Peygamber' in sözlerinin iyi anlaşılması lâzımdır. Konuşmalarında muhtelif kabilelerin şivelerini kullanması, değişik kültür ve medeniyete mensûb Arapça bilmeyen insanların müslüman olması, Arapçada bâzı kelimelerin zamanla anlam değiştirmeleri, mânâlarında daralma veya genişleme olması vs. gibi sebepler hadîslerin anlaşılmasını da güçleştirmiştir. Daha sonraki dönemlerde, bu güçlükleri ortadan kaldırmak için, çeşitli sebeplerden dolayı Hz. Peygamber'in sözlerinde bulunan; anlaşılması zor, mânâları kapalı olan kelimeleri açıklama yoluna gidilmiş ve bu konuda özel lügatler hazırlanmıştır. Bu işle uğraşan bilime "garîbü'l-hadîs ilmi", bu türden kelimeleri açıklamak için yazılan sözlüklere de "garibü 'l-hadîs lügatleri" adı verilmiştir. Abdülğâfir b. İsmâ'îl el- Fârisî (45 1-529/1059/1 134)'nin "el-Müfhim li-Şerhi Garibi Sahihi Müslim " adlı eseri de bu saha da kaleme alınmış kaynaklardandır. Izmir Millî Kütüphanesi yazmalar bölümü 621 numarada kayıdlı olan eser, şu anda tek nüsha olma özelliğini korumaktadır. Erken bir döneme âid olan bu kitap, aynı zamanda hadîs alanında otorite kabul edilen kişilerden Müslim'in "el-Câmi'u's- Sahih"i üzerine yapılmış ilk şerh ve garîb denemesidir. Bu özelliğinden dolayı da alanla ilgili daha sonra yazılan eserlere kaynaklık etmiştir. Böylesine değerli bir eseri gün yüzüne çıkartarak, ilim alâmine ve araştırma cıların hizmetine sunmakla bu alana az da olsa bir katkıda bulunduğumuz kanâatindeyim.