Gömülü borulara etkiyen düşey ve yatay yüklerin boru stabilitesine olan etkilerinin araştırılması

Günümüzde dogal enerji kaynaklarının tasınmasında, su ve kanalizasyon sistemleri vb. bir çok uygulamada polietilen esaslı HDPE esnek borular gün geçtikçe daha fazla oranda kullanılmaktadır. Ancak özellikle esnek boruların hendek ortamındaki davranısları ve farklı geri dolgu ve yükleme sartlarındaki duraylılıkları tam olarak aydınlatılamamıstır. YTÜ Geoteknik laboratuarlarında bu amaçla hendek ortamını modelleyen bir deney sistemi kurulmustur. Deneylerde 200,242 ve 312 mm çaplarında olan üç farklı HDPE borunun, çakıl ve kum geri dolgu ortamlarında ve düsey, yanal yükleme kosullarındaki davranısları incelenmistir. 50x70x70 cm boyutlarında tasarlanan deney tankında yüklemeler için sisebilen membranlar kullanılmıstır. 500 kPa yük seviyesine kadar 10 kPa'lık artıs adımlarında uygulanan yüklemeler altında ortaya çıkan sekil degisimlerini saptayabilmek için, boru iç yüzeyine 0o,45o,90o,135o,180o,225o,270o,315o ve 360o noktalarına yapıstırılan biçim degistirme ölçer rozetler ve düsey yanal eksenlerde dogrusal yer degisimi ölçerler kullanılmıstır. Bunun yanında deney kutusunun pleksiglas seffaf camdan imal edilen ön yüzeyinden fotogremetrik ölçümler alınmıs ve boru davranısı yüksek çözünürlüklü kameralar ile görüntülenmistir. Deney kutusu ve yükleme adımları PLAXIS 2D ve PLAXIS 3D TUNNEL programlarında modellenerek sonlu elemanlar sayısal analizleri yapılmıstır. Bunun yanında tasarımcılar tarafından sıklıkla kullanılan Gelistirilmis Iowa Amprik Yöntemi ile de analizler yapılarak amprik, sayısal, fotogremetrik ve deneysel sonuçlar birbirleri ile karsılastırılmıstır. Anahtar Kelimeler : Gömülü Borular, Labaratuvar Deneyleri, Sonlu Elemanar Analizleri, Fotogrametrik Ölçümler