Görme engellilere yönelik tasarlanan mekanların erişilebilirlik standartları kapsamında irdelenmesi: Görme engelli kütüphaneleri

Engelli, herhangi bir nedenle bedensel, zihinsel, ruhsal ve sosyal yeteneklerini belirli derecelerde kaybetmesi sebebiyle açık alanlarda ve yapılarda bağımsız hareket edebilmesi için çeşitli fiziksel düzenlemelere gereksinim duyan kişidir. Engelli bireyler, toplumun ayrı bir kesimi olarak değerlendirmekten ziyade, toplumsal yaşama katılımları için fiziksel çevreye erişilebilirliğinin sağlanması gereken toplumun bir parçası olarak görülmelidir. Erişilebilirlik, fiziksel çevrenin temel bir özelliğidir. Engelli bireylerin de içerisinde bulunduğu, toplumun tüm kesiminin kullanımında olan açık ve kapalı mekanlar erişilebilirlik standartlarına uygun şekilde tasarlanmalıdır. Türkiye'de erişilebilirlik standartlarında ve uygulamalarda, çoğunlukla ortopedik engellilere yönelik çalışmaların yapıldığı, diğer engel gruplarının ihtiyaçlarının ve gereksinimlerinin göz ardı edildiği görülmektedir. Görme engelli kullanıcının ihtiyaç ve gereksinimleri ile algılama ve kullanım biçimlerinin diğer engel gruplarından farklı olması sebebiyle, görme engellilere yönelik tasarlanan mekanlarda erişilebilirlik standartlarına uyulması kaçınılmazdır. Çalışmada, yapılı çevrelerde erişilebilirlik standartlarının uygulanmaması ya da yanlış uygulanması neticesinde görme engelli bireylerin, yalnızca kendilerine yönelik sunulan hizmetlere dahi, erişimlerinin kısıtlanması tabanından hareket edilmektedir. Çalışmada, teorik altyapıyı oluşturması amacıyla, görme engelli literatürüne dair tanımlara ve kavramlara yer verilmektedir. Görme engellilere yönelik literatür, farklı disiplinler bağlamında incelenerek, görme engellilere yönelik tasarlanan mekanlarda erişilebilirlik standartlarına altyapı hazırlanmıştır. Görme engellilerin yaşantılarını bağımsız sürdürebilmeleri için gereken asgari erişilebilirlik standartlarını belirleyen mimari tasarım kriterleri oluşturulmuştur. Bu kapsamda, erişilebilirlik standartlarının irdelenmesi için kullanıcısı yalnızca görme engelli bireyler olan görme engelli kütüphaneleri araştırma kümesi olarak seçilmiştir. Bu kriterler ve erişilebilirlik standartları temel alınarak hazırlanan değerlendirme formları aracılığıyla Ankara, İstanbul ve İzmir'de bulunan görme engelli kütüphanelerinde erişilebilirliğe dair veriler toplanmıştır. Elde edilen veriler sonucunda örneklerin, erişilebilirlik standartlarıyla uyumlu veya uyumsuz olma durumları belirlenmiştir. Örnekler arasında karşılaştırma yapılarak genel sonuçlar ve öneriler sunulmuştur.