Güftesi Fuzûlî'ye ait olan Ağır Semâî ve Yürük Semâî formundaki eserlerin usûl-vezin ilişkisi açısından incelenmesi

Bu çalışma, klâsik Türk mûsıkîsinde güftesi Fuzûlî'ye ait olan Ağır Semâî ve Yürük Semâî formundaki eserlerin usûl-vezin ilişkisi yönünden incelenmesini konu almaktadır. Klâsik Türk mûsıkîsi ve klâsik Türk edebiyatı birbirlerinden ayrı incelenen farklı dallar olsalar da birbirlerini tamamlayan sanat dallarıdır. Özellikle mûsıkîmizde saz mûsıkîsinden ziyade ses mûsıkîsinin ön planda olması ve bestelenen eserlerin söz yani şiir üzerine bestelenmiş olması mûsıkî açısından klâsik Türk edebiyatının önemini göstermektedir. Klâsik Türk mûsıkîsindeki usûl kavramı ve klâsik Türk edebiyatındaki vezin kavramı birbirlerini destekleyen kavramlardır. İşte bu kavramlar asırlardır belli bir düzen ve sistem içerisindedir. Çalışmamızın temel konusu olan usûlvezin münasebeti söz konusu ilişkinin daha net ve açık bir biçimde anlaşılmasını amaçlamaktadır. Klâsik Türk mûsıkisinin en temel öğelerinden biri olan usûl, mûsıkîdeki ritmi, âhengi ve düzeni oluşturan en temel unsurlardan biridir. Klâsik Türk edebiyatında ise aruz, mûsıkîdeki usûl kavramı gibi edebiyat özelinde şiirin ritmik yapısını belirlemekle görevlidir. Şiirdeki ritmi, dinamizmi belirleyen aruz ve mûsıkîdeki ritmi, düzeni belirleyen usûl kavramları arasında yüzyıllardır süre gelen dikkat çekici bir ilişki bulunduğu düşünülmektedir. Dîvân şiirimizin en önde gelen şairlerinden olan Fuzûlî'nin belli bir düzen ve ahenkle yazmış olduğu şiirlerin bir bölümü Ağır Semâî ve Yürük Semâî formundaki klâsik eserler kapsamında incelenmiştir. Usûl-vezin ilişkisi adına hazırladığımız analiz tablolarıyla söz konusu münasebetin daha net anlaşılması çalışmamızın ana hedeflerinden biridir. Belirlenen eserlerin notalarına muhtelif kaynaklardan ulaşılmış ve tarafımızca dijital ortamda eserlerin notaları asılları esas alınmak sûreti ile tekrar notaya alınmıştır. Toplamda on sekiz adet eser incelenmiştir. Bütün eserlerin notaları, künyeleri sırasıyla gösterilmiştir. Sonrasında güftelerin şekil özellikleri belirtilmiştir. Eserlerde kullanılan güftelerin, şiirlerin tamamı yazılmış ve şiirlerin günümüz Türkçesine aktarımı yapılmıştır. Eserlerin güfteleri ve usûlleri analizimiz için büyük önem arz etmektedir. Güftelerin eser üzerinde konumlanışı ve tercih edilen usûl darplarının konumu analizimizde dikkat ettiğimiz en önemli hususlardan biridir. Eserlerin güftelerinin vezne göre söz-usûl dağılımı birer tablo haline getirilmekte, bu dağılımın sonucunda oluşan düzenin simetrisine göre analizimiz şekil bulmaktadır. Analizler sonucunda elde edilen bulgular, ilgili bölümlerde ayrıntılı olarak sunulmuştur. İncelenen eserlerin usûl-vezin ilişkisine dair uygunluk durumları, tablolar aracılığıyla sistematik bir biçimde ortaya konmuştur.