Günümüz aydınlatılmış hasta onam formlarının, 1563-1673 yılları arası konya şer'iyye kadı sicili rıza senetleri ile karşılaştırılarak incelenmesi

Giriş ve Amaç: Aydınlatılmış onam, insan hakları açısından çok önemli bir konu olmasına rağmen etkinliği ve gereken normları karşılaması bağlamında yeterliliği tartışılagelen bir konu olmuştur. Bu çalışmada, 1563-1673 yılları arasında Konya'da düzenlenen rıza senetlerini, günümüz hasta onam formları ile karşılaştırarak günümüz uygulamasında faydalı olabilecek bulguları tespit etmeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: Kronolojik olarak ilk 20 (110 yıl) Konya Şer'iyye Kadı Sicilleri'nin transkripsiyonu incelenerek rıza senetleri seçildi. Ardından bu belgeler günümüz aydınlatılmış hasta onam formları ile içerik, hukuki sorumluluk ve şekilsel açıdan karşılaştırılarak incelendi. Bulgular: Toplamda 51 kişi için 49 adet adet rıza senedi düzenlendiği tespit edildi. En sık %60.7 (31 kişide) kasık yarığı ve %17.6 (9 kişide) haya debesi hastalıkları için rıza senedi düzenlendiği, hastaların kadı ve şahitler huzurunda "ikrar ve takriri kelam idüp" ifadesinden sonra hastalıklarını belirttikleri, %92.1 (47 kişi) şifa bulursa hekime ücretini ödeyeceğini, şayet ölürse en sık %70.5 (36 kişi) "Vefât idersem hekim rencîde edilmeye" ifadesini kullandıkları görüldü. Tartışma ve Sonuç: Günümüz aydınlatılmış onam formlarında hastalık ile ilgili bilgileri hekim vermekte ve hastadan "Bilgilendirildim." şeklinde beyan alınmakta iken, rıza senetlerinde hastanın kendisinin hastalığı ve tedavisi hakkında mahkemeyi bilgilendirdiği saptanmıştır. Günümüzde, hastanın aydınlatılmış onam formunun varlığının ispatını hekimin yapması gerekirken, rıza senetlerinde kadının defterini açıp bakarak ispat edebilmesi, günümüz aydınlatılmış onam formları ile rıza senetleri arasındaki uygulamadaki en önemli farkları oluşturmaktadır. Kadı gibi bir hukuk uygulayıcısının sadece bir dava veya itiraz durumunda değil de rıza alma sürecinin rutininde bulunmasının, rıza senedi kayıtlarının titizlikle tutulmasına ve toplumun hasta rızasına daha çok önem vermesine neden olduğunu düşünüyoruz. Günümüzde yeni yasal düzenlemelerle hastane avukatlarının aydınlatılmış onam alma sürecinin rutininde bulunması, önce sağlık hukuku ve ardından sağlık hukuku uygulayıcı özel x mahkemeler oluşturulması yaşanan sorunlara pozitif yönde katkı sağlayacağı kanaatindeyiz. Anahtar Kelimeler: Aydınlatılmış Onam, Konya Şer'iyye Sicilleri, Rıza Senedi