Hacıhaliloğlu kayısı çeşidinin klon seleksiyonu ve moleküler karekterizasyonu

Hacıhaliloğlu kayısı çeşidi yetiştiricilik açısından yüksek adaptasyon yeteneği, düzenli ve bol ürün vermesi, kurutmalık özellikleri açısından üstün kalitede olması sebebiyle üreticiler tarafından tercih edilmektedir. Ayrıca çeşit içi varyasyonun yüksek olması klon seleksiyonu çalışmalarında odak noktası olmasına neden olmuştur. Bu çalışma 2022-2025 yılları arasında Malatya ilinin 8 ilçesinde yürütülmüştür. Çalışmada 22 farklı Hacıhaliloğlu klonu ile kontrol olarak seçilen Kayısı Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Ulusal Genetik Kaynaklar Parselinde yer alan standart Hacıhaliloğlu çeşidi kullanılmıştır. Çalışmada klonların morfolojik, fenolojik ve meyve kalite özellikleri değerlendirilmiş, moleküler düzeyde yapılan analizde DArT tekniği kullanılarak klonlar arasındaki genetik benzerlik ve farklılıklar ortaya konmuştur. Çalışmada yapılan morfolojik gözlemlerde ağaç taç genişliklerinin 380-1310 cm arasında; ağaç taç yüksekliğinin 315-1130 cm arasında; gövde çevresinin 61-180 cm arasında arasında değişim gösterdiği görülmüştür. Meyve kalite özellikleri bakımından incelendiğinde meyve eninin 30.37 ile 42.83 mm; meyve boyunun 30.48 ile 45.04 mm; meyve yüksekliğinin ise 32.40 ile 44.09 mm arasında değişim gösterdiği görülmüştür. Meyve ağırlıkları 18.89 g ile 51.02 g arasında, et/çekirdek oranı %11.22 ile % 26.54 arasında değişim göstermiştir. SÇKM oranları %22.17 ile % 25.63; titre edilebilir asitlik miktarı % 0.28 ile %0.47; pH değeri ise 4.4 ile 7.9 arasında değişmiştir. Renk değerleri incelendiğinde ise; 'L'değeri 51.87 ile 76.5; 'a' değeri -7.47 ile 10.88; 'b' değeri ise 23.47 ile 35.52 arasında değişim göstermiş ve renk okumaları sonucunda hesaplanan C* değeri 23.47 ile 35.96; Hue (h⁰) değerinin ise 1.18 ile 178.64 arasında değer aldığı görülmüştür. Tartılı derecelendirme sonucunda; HK2-HK4-HK7-HK8-HK10-HK11-HK15-HK16 ve HK20 nolu klonlar kontrolden daha yüksek puanlar almıştır. Moleküler çalışmalar sonucunda elde edilen dendrogramda; HK19, HK21 ve HK22 klonlarının diğer klonların yer aldığı kümenin uzağında yer aldığı bunun yanı sıra HK8, HK15 ve HK20 klonlarının aynı kümede yer almasına rağmen bulunduğu küme içerisinde en fazla genetik farklılığı yansıtan klonlar oldukları görülmüştür. Çalışma sonunda öne çıkan klonların aynı çevresel koşullar altında bahçe performanslarının değerlendirilmesi önerilmektedir.