Hanefî fesih teorisi (Borçlar Hukuku özelinde)

"Hanefî Fesih Teorisi (Borçlar Hukuku Özelinde)" başlıklı bu çalışmanın amacı Hanefî fıkıh literatüründe akitlerin feshiyle ilgili dağınık halde bulunan hükümleri sistematik şekilde bir araya getirerek feshin mahiyetini ve hukuki sonuçlarını ortaya koyan, sebeplerini, sınırlarını, çeşitlerini belirleyen, İslam borçlar hukuku alanında ölçüt olarak kullanılabilecek genel ilke ve prensiplere sahip bütüncül bir fesih teorisi oluşturmaktır. Akitler arasındaki benzerliklere dayanarak fesihle ilgili genel ilkeler belirleyebilmek amacıyla çalışmanın kapsamı borçlar hukuku ile sınırlandırılmıştır. Nitekim mali akitlerle nikâh akdinin ortak özellikleri bulunmakla birlikte pek çok açıdan farklı olmaları, fesih konusunun muamelât alanında ortak bir teori ortaya koyacak şekilde çalışılmasını zorlaştırmaktadır. Ayrıca klasik görüşü yansıtabilmek açısından konu Hanefî mezhebi özelinde ele alınmıştır. Zira mezheplerin akit konusuna yaklaşımı ve bu hususta verdikleri hükümler kendi iç tutarlılıkları göz önünde bulundurulduğunda anlamlı hale gelmektedir. Bu noktada Hanefî mezhebinin tercih edilme nedeni akitlerin sınıflandırılması hususunda diğer mezheplerden ayrılarak mali muamelât alanında fesâd-butlân ayrımına gitmeleridir. Nitel araştırma desenlerinden kuram oluşturma deseni esas alınarak yapılan bu çalışmada veri toplama yöntemi olarak doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Verilerin yorumlanmasında ise tümevarımcı analiz tercih edilmiştir. Fıkıh kaynaklarından toplanan veriler betimleme, sınıflama ve ilişkilendirme aşamalarından geçirilerek fesihle ilgili genel ilke ve kurallar tespit edilmeye çalışılmıştır. Meselenin uhrevî boyutu sabit olmakla birlikte akitlerin feshinin genel olarak kazâî nitelikte olduğu görülmüştür. Akitlerle ilgili ortaya konulan genel ilkelere uyulması koşuluyla çoğunlukla kişilerin rızasını ve zarardan korunmasını gözeten bir yaklaşım mevcuttur. Taraflar arasında çıkabilecek anlaşmazlıkların önlenmesi amaçlanmış, her ne kadar taraflara bir özgürlük alanı tanınsa da nizâ'a yol açması muhtemel durumlarda hâkimin takdiri devreye sokulmuştur. Neticede hem hukuki istikrarın sağlanması yönünde adımlar atılmış, hem de bireylerin iradesi mümkün olduğunca gözetilmiştir. Anahtar Kelimeler: İslam Borçlar Hukuku, Akit, Fesih, Fesâd, Hanefî mezhebi