Hayat Bilgisi ders kitaplarının zorbalık konusuna yer verilmesi bakımından incelenmesi

Bu araştırmada 1. 2. ve 3. sınıf Hayat Bilgisi ders kitaplarındaki metinleri zorbalık, akran zorbalığı, zorbalık davranışlar, zorbalıkla mücadele yöntemleri açısından incelemek, zorbalık davranışlar ve zorbalıkla başa çıkma metinlerde nasıl ve hangi sıklıkta örneklendiğini tespit ederek ders kitaplarında erken farkındalık adına bu konuların daha işlevsel bir şekilde yer almasına katkı sunmak amaçlanmıştır. Araştırmanın temel veri kaynağı zorbalığa dair davranış çeşitlerinin, zorbalıkla mücadele yöntemlerinin incelendiği ilkokul Hayat Bilgisi ders kitapları olduğu için araştırma nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi deseniyle yürütülmüştür. Bu doğrultuda Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim ve Bilişim Ağı İnternet sitesinde bulunan bir adet 1. Sınıf Hayat Bilgisi Ders Kitabı, iki adet 2. Sınıf Hayat Bilgisi Ders Kitabı, iki adet 3. sınıf Hayat Bilgisi ders kitabı olmak üzere beş adet ders kitabı içindeki metinler ve etkinlikler incelenmiştir. Araştırma verileri, zorbalık alan yazın taraması sonucunda araştırmacı tarafından geliştirilen kontrol listesi ile toplanmıştır.Araştırma bulgularına göre incelenen ilkokul Hayat Bilgisi ders kitaplarının tamamında zorbalıkla ilgili bilgilere yerverildiği görülmüştür. Araştırma sonuçlarına göre zorba davranış örneklerinin en çok 2. Sınıf Hayat Bilgisi ders kitaplarında yeraldığı tespit edilirken bunu sırasıyla 3. Sınıf Hayat Bilgisi ders kitapları ve 1. Sınıf Hayat Bilgisi ders kitabı takip etmektedir. Tema olarak zorba davranış örneklerine yer verilme sıklığına bakıldığında Okulumuzda Hayat temasının ilk sırada yer aldığı daha sonra Güvenli Hayat ve Ülkemizde Hayat temalarının sıralandığı görülmektedir. Hayat Bilgisi ders kitaplarında en sık ele alınan zorbalık davranış örneklerinin sırasıyla kırıcı olma, istemediği bir şeyi yapmaya zorlanma, olumsuz/hatalı davranışlar, kaba-kırıcı-kötü-nezaketsiz sözler söyleme/konuşma, zarar verecek hareketler/davranışlar olduğu belirlenirken, ders kitaplarında zorbalığın öğrenci üzerindeki etkisinin en fazla incinme/kırılma ve üzülme davranışı olarak yansıdığı görülmektedir. Zorbalık davranışlara karşı verilen tepkilerde en çok anne-baba ve öğretmenden yardım alma davranışlarına yer verilmiştir. Sonuç olarak elde edilen bulgular ışığında Hayat Bilgisi ders kitaplarında toplumsal bir sorun olan ve okul iklimini doğrudan olumsuz olarak etkileyen zorbalık konusuna yönelik farkındalık oluşturulması ve sorunun çözümü için somut öneriler getirilecek şekilde ders kitaplarının düzenlenmesi yönünde katkılar sunulması hedeflenmektedir.