Hemodiyaliz tedavisi alan bireylere uygulanan kişilerarası ilişkiler terapisi temelli danışmanlığın hastalığa uyum ve depresyon düzeylerine etkisi: Randomize kontrollü çalışma

Bu araştırma hemodiyaliz tedavisi alan bireylere uygulanan kişilerarası ilişkiler terapisi temelli danışmanlığın hastalığa uyum ve depresyon düzeylerine etkisini değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Randomize kontrollü tasarımla Mart-Eylül 2025 tarihleri arasında gerçekleştirilen çalışmanın örneklemini bir üniversite hastanesinin hemodiyaliz merkezinde tedavi gören 48 birey oluşturmuştur. Katılımcılar basit randomizasyonla müdahale (n=24) ve kontrol (n=24) grubuna atanmıştır. Veriler demografik bilgi formu, Kronik Hastalıklara Uyum Ölçeği (KHUÖ) ve Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ) ile toplanmıştır. Bu ölçekler bireyler çalışmaya dâhil edildiklerinde, danışmanlık/uygulama bitiminden bir sonraki hafta ve 3. Ay olacak şekilde uygulanmıştır. Müdahale grubuna 8 hafta boyunca, haftada 1 gün ortalama 45 dakika süren Kişilerarası İlişkiler Terapisi (KİPT) danışmanlık uygulanmıştır. Kontrol grubu ise rutin bakımlarını almaya devam etmiştir. Verilerin analizinde bağımsız gruplar arası Ki-kare testi, t testi, karma desenli varyans analizi, eşli gözlem t testi ve Cohen d etki büyüklüğü analizi kullanılmıştır. Müdahale ve kontrol gruplarının yaş, cinsiyet, eğitim, gelir ve hastalık süresi yönünden benzer özellikler göstermiş olup yalnızca alkol kullanımı ve hemodiyaliz bilgi kaynağı sayısı değişkenlerinde anlamlı fark bulunmuştur (p<0.05). BDÖ puan ortalamaları müdahale grubunda birinci, ikinci ve üçüncü izlem arasında anlamlı biçimde azalmıştır (p<0.001). Kontrol grubunda ise başlangıç ile ikinci ölçüm arasında, birinci ölçüm ile üçüncü ölçüm arasında anlamlı bir azalma saptanmıştır (p<0.001). KİPT temelli danışmanlık uygulanan müdahale grubunda BDÖ puanlarındaki azalma büyük etki büyüklüğüne sahip olduğu bulunmuştur. KHDUÖ toplam ve alt boyut puanları (fiziksel, psikolojik, sosyal uyum) müdahale grubunda ikinci ve üçüncü izlemde kontrol grubuna kıyasla anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p<0.05). KHDUÖ'deki artışların etki büyüklüğü orta ile yüksek düzeydedir. Karma desenli varyans analizi sonuçları, zaman içinde tüm değişkenlerde anlamlı değişim olduğunu, grup × zaman etkileşiminin istatistiksel olarak anlamlı olduğunu göstermiştir (p<0.001). Bu bulgular, KİPT temelli danışmanlığın, hemodiyaliz tedavisi alan bireylerde depresyon düzeyini azaltmada ve hastalığa uyumu güçlendirmede etkili bir müdahale olduğunu göstermektedir. Ayrıca süreç, bireylerin yas ve kayıp, rol değişimi, kişilerarası çatışma ve sosyal izolasyon gibi alanlarda yaşadıkları güçlükleri fark etmelerini, duygularını açıkça ifade etmelerini ve etkili baş etme becerileri geliştirmelerini desteklemiştir. Bu bulgular, Konsültasyon-Liyezon Psikiyatri Hemşireliğinin, hemodiyaliz tedavi merkezlerinde Kişilerarası İlişkiler Terapisi temelli danışmanlık uygulamaları aracılığıyla psikososyal bakımın güçlendirilmesinde etkin bir rol oynayabileceğini göstermektedir. Anahtar kelimeler: Psikiyatri Hemşireliği, Hastalığa Uyum, Depresyon, Kişilerarası İlişkiler Terapisi, Renal Diyaliz, Hemodiyaliz