Hemodiyalize giren son döenm böbrek yetmezliği olan hastalarda beslenme ile ilişkili kardiyovasküler risk faktörlerinin belirlenmesi

Bu çalışma son dönem böbrek yetmezliği (SDBY) olan hastalarda beslenmeyebağlı kardiyovasküler risk faktörlerinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır.Çalışma, Aralık 2006- Ağustos 2007 tarihleri arasında Başkent ÜniversitesiAnkara Hastanesi Hemodiyaliz Ünitesinde tedavi gören yaşları 18-65 arasındaolan 93 (50 erkek, 43 kadın) hasta üzerinde yapılmıştır. Bu hastalara kişiselbilgilerini ve hastalıklarına ilişkin anket formu uygulanmıştır. Hastalarınbeslenme durumları, besin tüketim sıklığı formu, 3 günlük Besin Tüketim Kaydıve SGD ile belirlenmiştir. Hastaların yaşam kalite düzeyleri de SF-36 YaşamKalitesi Ölçeği ile değerlendirilmiştir. Hastaların antropometrik ölçümleri alınmış,bazı biyokimyasal parametreleri analiz edilmiş ve fiziksel aktivite durumlarıbelirlenmiştir. Bu çalışmada hastaların yaş ortalaması 45.1±12.50 yıl, hastalarındiyalize girme süre ortalaması da 10.0±4.67 yıl olarak bulunmuştur. HastalarınSGD sonuçlarına göre %52.7'sinin iyi beslendiği, %36.6'sının orta derecedemalnütrisyonlu %10.8'inin ise ağır malnütrisyonlu olduğu belirlenmiştir.Hastaların diyaliz günü ve diyaliz dışı gün beslenme durumlarıdeğerlendirildiğinde, %69.9'unun diyetle yetersiz enerji ve protein aldıklarısaptanmıştır. Tüm hastaların yaşam kalite düzeyleri düşük bulunurken yaşamkalite puanlarının kadınlarda erkeklere göre daha az olduğu belirlenmiştir(p<0.05). Hastaların geleneksel, böbreğe bağlı ve beslenme ile ilgilikardiyovasküler risk faktörleri değerlendirildiğinde, biyokimyasal paremetrelerinegöre %69.9'unun anemik olduğu saptanmıştır. Kan lipidlerin den total kolesterol,LDL-kolesterol, Trigliserit, Total Kolesterol/ HDL-kolesterol düzeyleri açısındanNKF ve ATPIII kriterlerinin üzerinde olanların oranı sırasıyla %7.5, %4.3, %43,%10.8 iken, HDL-kolesterol düzeyleri açısından önerilerin altında olanların oranıise %41.9 olarak bulunmuştur (p>0.05). Hastaların serum kolesterol düzeyleriile ÜOKÇ, diyetin TDYA, ÇDYA, posa alımı ile yumurta tüketimi arasında önemliilişkiler bulunmuştur (p<0.05). Hastaların %93.5'inde hiperhomosisteinemi,%51.6'sında da yüksek CRP düzeyleri saptanmıştır. Hastalarda serumhomosistein düzeyleri ile serum folik asit ve serum B12 vitamin düzeyleriarasında önemli ilişki bulunmuştur (p<0.05). Hastalarda serum albumin düzeyine göre malnütrisyon görülme oranı %44.1'dir. Serum albumin düzeyi ileserum kreatinin, CRP ve yaşam kalite düzeyleri arasında önemli ilişkilerbulunmuştur (p<0.05). NKF ve ATPIII kriterlerine göre, diyetle yüksek toplamyağ alanların oranı %98.9 olarak saptanırken, tüm hastaların doymuş yağ asidialımlarının önerilerin üzerinde olduğu belirlenmiştir. Hastaların %81.7'sininÇDYA/DYA oranı <1 olarak belirlenmiştir. Ayrıca NKF önerilerine göre, diyetlefolatı tüm hastaların yetersiz aldıkları, B12 vitaminini de %61.3'ünün yetersizaldıkları belirlenmiştir. Hastaların serum B12 vitamin düzeyleri ile diyet B12vitamin alımları arasında önemli pozitif ilişki bulunmuştur (p<0.05). Sonuçolarak, hemodiyalize giren SDBY olan hastalar kardiyovasküler hastalıklarıngelişmesi açısından yüksek riske sahiptirler. Bu nedenle, hastaların diyetleriplanlanırken beslenme ile ilişkili kardiyovasküler risk faktörlerinin de mutlakagöz önünde bulundurulması hem hastaların yaşam kalite düzeylerininarttırılması hem de yaşam sürelerinin uzatılması açısından gerekli olduğudüşünülmektedir.Anahtar Kelimeler: Hemodiyaliz, kardiyovasküler risk faktörleri, homosistein,yaşam kalitesi, beslenme durumu