Hemşirelerde yararsız tedavi tutumunun ahlaki sıkıntı ve işten ayrılma niyeti ile ilişkisinin incelenmesi

Bu çalışma hemşirelerin yararsız tedaviye karşı tutumlarının değerlendirilmesi ve yararsız bakım uygulamalarının hemşirelerde ahlaki sıkıntı yaşama durumu ve işten ayrılma niyeti ile ilişkisini ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Tanımlayıcı ve ilişki arayıcı olarak yapılan bu araştırma, Nisan-Mayıs 2021 tarihleri arasında, İstanbul ilinde çalışan hemşirelerde çevrimiçi (online) olarak yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini İstanbul ilinde çalışmakta olan 478 hemşire oluşturmaktadır. Eksik veri girişi olan 53 giriş değerlendirme dışı bırakılmış olup, genel olarak değerlendirme yapmayı sağlayacak olan 425 hemşirenin yanıtları değerlendirmeye alınmıştır. Veri toplama aracı olarak Bireysel Tanımlayıcı Özellikler Formu, Hemşirelerde Yararsız Tedaviye Karşı Tutum Ölçeği, Ahlaki Sıkıntı Ölçeği ve İşten Ayrılma Niyeti Ölçeği kullanılmıştır. Veriler SPSS 25 programı ile analiz edilmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde Kruskal Wallis testi, bağımsız gruplarda t testi ve tek yönlü varyans analizi yapılmıştır. Çalışmaya katılan hemşirelerin çoğunluğunun kadın (%74,4) olduğu; yaş ortalamasının 29,13 yıl olduğu; yarısından fazlasının evli (%55,8) olduğu görülmüştür. Çoğunluğun lisans (%48,0) ve lisansüstü (%24,7) mezunu olduğu, mesleki deneyimin ortalama 5 yıl olduğu görülmüştür. Araştırmaya katılan hemşirelerin yarısından fazlası (%51,4) yararsız tedavi kavramını duymadıklarını, büyük çoğunluğu (%76,4) ise bu kavramı daha önce servislerinde kullanmadıklarını ifade etmişlerdir. Literatürde de yararsız tedavi kavramı hakkındaki araştırmaların az olması göz önüne alındığında; kavramın ülkemizde yeni yaygınlaşmaya başladığını ve ülkemizdeki hemşirelerin yararsız tedavilerin tanımı ve kapsamı hakkında yeterli bilgiye sahip olmadıklarını göstermektedir. Araştırma sonuçları incelendiğinde hemşirelerin büyük çoğunluğu (%94,5) çalıştıkları kurumlarda yararsız tedaviye ilişkin bir protokol olmadığını ve daha önce hiç tedaviyi esirgeme/sonlandırma kararına (%76,9) katılmadıklarını belirtmişlerdir. Araştırmada cinsiyet, eğitim durumu, mesleki deneyim ve çalıştıkları birim değişkenlerinin, tüm ölçek puanlarını etkilediği görülmüştür. Ölçeklerin arasındaki ilişki incelendiğinde, Yararsız tedavi tutumu ile ahlaki sıkıntı arasında pozitif yönde düşük düzeyde; yararsız tedavi tutumu ile işten ayrılma eğilimi arasında negatif yönde orta derecede ilişki bulunmuştur. Ayrıca ahlaki sıkıntı düzeyi ile işten ayrılma eğilimi arasında negatif yönde düşük düzeyde ilişki olduğu tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda beklenin aksine yararsız tedaviye karşı tutum ölçek puanı arttıkça, ahlaki sıkıntı artmakta fakat işten ayrılma eğilimi azalmaktadır. Hemşirelere yönelik eğitimlerin, destekleyici çalışmaların arttırılması ve yaşam sonu tedaviler hakkında yasal bir düzenleme oluşturulması önerilmektedir.