Hilmi Ziya Ülken'de din felsefesi

Bu çalısmada çagdas Türkiye Cumhuriyeti'nde felsefe, sosyoloji, psikoloji, antropoloji gibi sosyal bilimlerin hemen her alanında eserler yazan ve felsefe zemininin olusmasında en önemli yeri isgal eden Ord. Prof. Dr. Hilmi Ziya Ülken'in Din felsefesinin temel konuları (varlık, Tanrı, Tanrı-Âlem iliskisi, Tanrı-insan iliskisi vb.) hakkındaki görüslerini ortaya çıkarmayı amaçladık. Giris bölümde Ülken'in Din felsefesinin dayandıgı temel fikirlerini, felsefe anlayısını ve metodunu ele aldık. Böylece Ülken'in, sistem kuran ve sistemiyle tutarlı bir sekilde düsüncelerini ortaya koyan bir filozof oldugunu gördük. Birinci bölümde Ülken'in varlık ve Tanrı anlayısını inceledik. Burada onun, somut varlıgı ele aldıgını, varlıgın soyut olarak alınmasının yanlıs oldugunu; olussuz varlık, varlıksız olus düsünülemeyecegini, sonsuz varlıgın ise bilinemeyecegini öne sürdügünü gördük. kinci bölümde Tanrı-Âlem iliskisi baglamıda yaratma ve yaratmanın mahiyetine dair görüslerini inceledik. Burada Ülken'in yaratmayı diktomiler baglamında aldıgını, yaratmanın mahiyetini de Kriz ve ritimlerle, olus ve evrimle açıkladıgını tespit ettik. Üçüncü bölümde Tanrı-nsan iliskisini ele aldık. Burada onun konuya bilinç fenomenolojisiyle girdigini, insan ve insanlıgın bilinç gelisimini tasvir ederek degerlerin (bilgi, sanat, ahlâk, din gibi) ortaya çıkısını izah ettigini ve yine bilinç fikrine dayanarak zaman ve hürriyeti açıkladıgını gördük. Dördüncü bölümde din ve dinin mahiyeti, Tanrı'nın varlıgı ve iman konularını ele aldık. Ülken'in, din alanının bilgi sahası degil, iman sahası olarak gördügünü; Tanrı'nın varlıgını dogrudan virtüel sezgi ile kavradıgımızı, Tanrının varlıgını ispatlama ya da yok sayma gayretlerinin bosuna oldugunu düsündügünü gördük. Sonuç olarak saglam temellere dayanan orijinal ve yeni bir sistem önerdigini düsünen Ülkenin, bu sistemde felsefe, din ve bilimin alanlarını ayırdıgını, bunlardan herhangi biriyle digerinin kurulamayacagını, ama gerçek felsefe, gerçek bilim ve gerçek dinin birbirini destekledigi düsüncesinde oldugunu gördük.