İbn Haldun'un eğitim görüşü

Tarih felsefesinin kurucusu ve sosyolojinin öncülerinden kabul edilen bnHaldun'un (1332-1406) eserleri, özellikle Mukaddime'nin çeşitli bölümleri eğitim-öğretim açısından ilginç ve önemli görüşleri içerir. Bugüne kadar bunların bilimsel birincelemeye konu edilmemiş olması bizi bu konuya yöneltmiştir.bn Haldun'a göre, her hayvana kendini koruması ve yaşamını sürdürebilmesiiçin özel bir yetenek veya organ verilirken insana da düşünme yeteneği ve ellerinikullanabilme becerisi verilmiştir. Bu sayede insan hem diğer canlılardan üstün birkonuma gelmiş hem de fizikû âlem, nefis, zihin âlemi ve ruhanû âlem hakkında bilgiedinme ve üretme konumuna yükselmiştir.Kalıtımla getirilenlerden çok eğitim ve çevrenin gücüne vurgu yapan bn Haldun,toplumsal bir varlık olan insan için eğitim ve öğretmenin zorunlu bir ihtiyaç olduğunuileri sürer. Çünkü ona göre davranış ve bilgi arasında güçlü bir ilişki vardır. Yiyecek vegıdaların vücudu beslemesi ve geliştirmesi gibi eğitim-öğretim de insan ruhunu ve aklınıgeliştirip olgunlaştırır.O, bütün sosyal olayların temelinde yardımlaşma duygusunun bulunduğunainanır; yardımlaşma üretimdeki artışı sağlarken, üretimdeki artış da genellikle kültürve uygarlığın gelişmesine ve refahın artmasına yol açar. Eğitim-öğretimin yaygınlaşmasıve kalitesinin arttırılması ekonomik iyileşmeyi, ekonomik iyileşme de ilimleringelişmesini sağlar.bn Haldun, konuları, kaynakları, problemleri, amaçları ve gelişim çizgileribakımından ilimleri aklû ve naklû ilimler olarak sınıflandırırken sanki akıl ile vahyinalanını birbirinden ayırır. O imana ilişkin konularda vahye dayanan bilgileringeçerliliğini kabul ederken toplumsal, ekonomik, siyasi vb. konularda da gözlemverilerinin, varlığın tabiatının sosyal ve tabiat kanunlarının geçerliliğini kabul ederekher iki alanın birbirinden ayrılması gerektiğine inanır.Sonuç olarak, geleneksel eğitim anlayışının hâkim olduğu bir dönemde bnHaldun'un eğitimin önemi ve gerekliliği konusundaki görüşleri ile büyük orandamodern eğitim anlayışına yaklaştığı söylenebilir.Anahtar Kelimeler: 1) bn Haldun, 2) Mukaddime, 3) Eğitim-öğretim,4) Akletme yeteneği, 5) Yardımlaşma duygusu