ID432xID347 siyez buğday (Triticum monococcum L. ssp monococcum) melez kombinasyonunda genetik haritanın oluşturulması ve dane özellikleri ile ilişkili kantitatif özellik bölgelerinin tanımlanması

Bu çalışma, siyez buğdayında (Triticum monococcum L. ssp. monococcum) dane özellikleri ile ilişikili kantitatif özellik bölgelerini (QTLs) haritalamak amacıyla yapılmıştır. Bu amaçla, ID432 ve ID347 melez kombinasyonundan elde edilen ve tek tohum soy yöntemine göre F8 kademesine getirilmiş 135 adet rekombinant kendilenmiş hat ve anaçlar 2018-2019 yetiştirme sezonunda Adana lokasyonunda tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak ekilmiştir. Genetik bağlantı haritası oluşturmak için toplamda 2888 DNA markörü kullanılmıştır. Araştırma sonucunda, 2888 adet SilicoDArT ve SNP markörü, 7 kromozom üzerinde, toplam 563 lokusta haritalanmış, ortalama 1.93 cM yoğunluğa sahip ve 1089.49 cM uzunluğunda bir genetik harita oluşturulmuştur. İncelenen dane özellikleri ile ilgili olarak dane daireselliği (CS) için 21 adet, dane uzunluk/genişlik oranı (LWR) için 20, uzunluk ve genişlik kesişimi ile ağırlık merkezi arasındaki mesafe (DS) için 18, bin dane ağırlığı (TGW) için 18, dane uzunluğu (L) için 16 adet, dane alan büyüklüğü (AS) için 1 adet DNA markörü P <.00001 seviyesinde önemli bulunmuştur. Dane genişliği (W) ile ilgili olarak herhangi bir DNA markörü tespit edilememiştir. SNP207 nolu markörün incelenen AS, CS, DS, L, LWR, PL ve TGW özellikleri için önemli olduğu belirlenmiştir. Bunun dışında 11 adet SNP markörünün ise CS, DS, L, LWR, PL ve TGW özellikleri için önemli olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak siyez buğdayında dane iriliğini kontrol eden iki adet QTL bölgesinin olduğu, bunlardan ilkinin 3A kromozomunun 130 ile 1147 cM arasında bulunduğu, diğerin ise 6A kromozomu üzerinde 39 ile 51 cM arasında bulunduğu belirlenmiştir. Bu araştırma kapsamında elde edilen sonuçlara dayanılarak, belirlenen kantitatif özellik bölgelerinin doğrulanması ve bu bölgelerin siyez ve diğer buğday ıslahı çalışmalarında kullanılabilirliği ile ilgili ileride yapılacak çalışmalarda önem arz ettiği sonucuna varılmıştır.