İklim değişikliğine bağlı olası sellerin bina stoku üzerinde yaratacağı hasar ve zararın konumsal finans yaklaşımı ile analizi: Eskişehir örneği

Bu tez, Eskişehir kent merkezinde iklim değişikliğine bağlı olası sel tehlikesinin bina stokunda yaratacağı zararları hesaplamayı ve bu zararları finansal risk ölçüm aracı olan Riske Maruz Değer (Value at Risk-VaR) ile değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, gelecekteki yağış verileri küresel iklim modellerinden elde edilerek, farklı emisyon senaryoları altında sel tehlikesi analiz edilmiştir. Sel tahminleri, yağış-akış parametresine dayalı pik debi hesaplamaları ile yapılmış; derinlik-hasar katsayıları kullanılarak bina stokunda oluşabilecek zararlar belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar, konumsal finans yaklaşımıyla ele alınarak VaR yöntemi ile birleştirilmiştir. Q100 senaryosuna göre, 1611 binanın olası sel tehlikesine maruz kaldığı belirlenmiştir. Bu binaların 1486'sı konut, 116'sı ticari kullanım alanı ve 9'u sanayi yapısıdır. Olası selin yaratacağı toplam parasal zarar 3.629.522.320 TL olarak hesaplanmış; bu zararın 2.276.440.939 TL'si konut, 1.349.844.589 TL'si ticari yapılar, 3.236.792 TL'si ise sanayi yapılarından kaynaklanmaktadır. SSP1-2.6 ve SSP2-4.5 emisyon senaryolarında, sel olasılıkları üstel fonksiyon ile hesaplanmış; Porsuk Çayı ve Sarısu Deresi'nden uzaklaştıkça sel etkisinin eksponansiyel olarak azaldığı modellenmiştir. SSP1-2.6 senaryosunda VaR 509.053.340 TL, SSP2-4.5 senaryosunda ise 16.179.641 TL olarak belirlenmiştir. %95 güven seviyesiyle hesaplanan VaR sonuçları, selden kaynaklanacak zararların bu eşiklerin üzerinde gerçekleşme olasılığının yalnızca %5 olduğunu göstermektedir. Tez, konumsal finans yaklaşımının Türkiye'deki ilk uygulama örneklerinden biri olup, alana önemli bir katkı sağlaması beklenmektedir.