İleri yaşlı bireylerin yaşam öykülerinin yaşam seyri perspektifinden incelenmesi

Amaç: Bu çalışma, ileri yaşlı bireylerin yaşam öykülerinde öne çıkan deneyimleri ve yaşam kalitesi düzeyi yüksek ile düşük gruplar arasında anlatılara yansıyan plastisite farklılıklarını incelemeyi amaçlamaktadır. Yöntem: Bu araştırma, nitel yönü baskın karma yöntem yaklaşımıyla, eş zamanlı iç içe geçmiş tasarım kullanılarak yürütülmüştür. Nitel veriler, yaşam öyküsü çalışması kapsamında yarı yapılandırılmış görüşmelerle; nicel veriler ise Yaşlılar İçin Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Modülü ile toplanmıştır. Malatya Eğitim ve Araştırma Hastanesi YAŞAM Polikliniği aracılığıyla ulaşılan, 80 yaş ve üzeri ve Mini Mental Durum Testinden 25 ve üzeri puan alan 19 katılımcı, amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilmiştir. Nitel veriler tematik analiz ve ikinci düzey kuramsal analizle değerlendirilmiş ve nicel veriler, bağımsız bir istatistiksel analize tabi tutulmadan, nitel bulguların yorumlanmasında tamamlayıcı bir unsur olarak değerlendirilmiştir. Bulgular: Araştırma, ileri yaşlı bireylerin yaşam öykülerinde maddi koşullar, toplumsal ilişkiler, göç, emeklilik ve özerklik arayışlarının belirleyici olduğunu ortaya koymaktadır. Servet kaybının zamanı, toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri, aile ve sosyal çevreyle ilişkiler, göç kararlarının yeniden yorumlanması ve emekliliğe verilen farklı anlamlar yaşamın yönünü etkilemektedir. Bu deneyimlerin başa çıkma biçimleri ve dayanıklılık düzeylerine göre farklılaştığı; yüksek yaşam kalitesine sahip bireylerin plastisiteyle zorlukları fırsata çevirdiği, düşük yaşam kalitesine sahip bireylerin ise geçmişe takılı kalma ve amaç kaybı yaşadığı görülmektedir. Sonuç: Bu çalışma, yaşam öykülerinin yalnızca geçmiş deneyimlerin birikimi değil, aynı zamanda özerklik, toplumsal cinsiyet, sosyal destek ve plastisite üzerinden yeniden şekillenen dinamik süreçler olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, yaşlılık politikalarının maddi desteklerin ötesine geçerek bireylerin özerkliklerini, sosyal katılımlarını ve psikososyal dayanıklılıklarını güçlendirecek şekilde tasarlanması gerektiği ortaya çıkmaktadır. Anahtar Kelimeler: Yaşam öyküsü, ileri yaşlılık, plastisite, yaşam kalitesi, gerontoloji