İlköğretim 6, 7, 8. sınıf öğrencilerinin zorbalık düzeylerinin yordanması (Konya ili Cihanbeyli ilçesi ilçe merkez örneği)

Bu araştırmada, zorbalık türü olayların genel olarak ve öğrencilerin cinsiyetlerine göre okulun hangi alanlarında ve ne sıklıkta meydana geldiği saptanarak; öğrencilerin zorba kişilik, kendine güven ve zorbalıktan kaçınma düzeyleri; cinsiyet, ailenin algılanan gelir düzeyi, algılanan akademik başarı durumu, hatalı davranışın sıklığı, yetişkin etkileri değişkenleri açısından açıklanmıştır.Araştırma, Konya ili Cihanbeyli ilçesi, ilçe merkezindeki altı resmi ilköğretim okulunun 6. 7. ve 8. sınıflarında eğitim gören 367'si kız ve 396'sı da erkek olmak üzere toplam 763 öğrenci üzerinde yürütülmüştür. Araştırmada, öğrencilerin zorbalık düzeyleri Koç(2006) tarafından geliştirilen ve üç alt ölçekten "Zorba Kişilik", "Kendine Güven" ve "Zorbalıktan Kaçınma" oluşan "Öğrenci İlişkileri Tutum Ölçeği" ile belirlenmiştir. Öğrenci İlişkileri Tutum Ölçeği'nin lise öğrencilerine yönelik geçerlik ve güvenirlik çalışmaları Koç(2006) tarafından yapılmıştır. Bu araştırma ilköğretim öğrencileri üzerinde yapıldığından araştırmacı tarafından yeniden geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır. Öğrencilerin kişisel niteliklerine ilişkin bilgiler ise Koç(2006) tarafından geliştirilen "Kişisel Bilgi Formu" ile elde edilmiştir. Her bir açıklanan değişken tek, açıklayıcı değişkenlerin de tümü birlikte istatistiksel işleme alındığı için de öğrencilerin "Zorbalık Kişilik", "Kendine Güven" ve "Zorbalıktan Kaçınma" düzeyleri "çoklu regresyon analizi" yöntemi ile açıklanmıştır.Araştırmanın birinci alt problemi olan okulda zorbalığın genel olarak ve cinsiyete göre meydana geldiği alanlar ve sıklığına ilişkin bulgular incelendiğinde; zorbalığın % 76.86 ile okul içi ve % 23.14 ile de okul dışı alanlarda meydana geldiği görülmüştür. Zorbalığın meydana geldiği alanlar ve sıklığı, cinsiyet değişkeni temel alınarak incelendiğinde ise; zorbalık alanlarına yönelik görüşler açısından öğrencilerin cinsiyetlerinin önemli bir farklılık göstermediği görülmüştür. Kızlar ve erkeklerin dağılım oranlarının belirli bir ölçüde farklılaştığı zorbalık alanları olarak; okulun dönüş yolu, oyun alanları ve diğer yerler sayılabilir. Bu alanlarda kızlar, erkeklere oranla zorbalığın daha az meydana geldiğini düşünmektedirler.Zorba kişiliğin, yordayıcı değişkenleri önem sırasına göre; yetişkin etkisi, başarı, hatalı davranış sıklığı, cinsiyet, anne tutumu, okul, baba tutumu, gelir ve sınıf şeklindedir. Yetişkin etkisi, başarı, hatalı davranış sıklığı, cinsiyet, anne tutumu, okul, değişkenlerinin zorba kişiliğin anlamlı birer yordayıcısı oldukları, bununla birlikte zorba kişilik puanlarını düşük düzeyde yordama gücüne sahip oldukları söylenebilir.Kendine güvenin, yordayıcı değişkenleri önem sırasına göre; yetişkin etkisi, hatalı davranış sıklığı, başarı, cinsiyet, anne tutumu, sınıf, okul, baba tutumu ve gelir şeklindedir. Değişkenlerden yalnızca yetişkin etkisi, hatalı davranış sıklığı, başarı ve cinsiyet değişkenlerinin kendine güven puanlarının anlamlı bir yordayıcısı olduğu, bununla birlikte kendine güven düzeylerini bu değişkenlerin de düşük düzeyde yordama gücüne sahip olduğu söylenebilir.Zorbalıktan kaçınmanın, yordayıcı değişkenleri önem sırasına göre; hatalı davranış sıklığı, yetişkin etkisi, cinsiyet, başarı, okul, anne tutumu, baba tutumu, sınıf ve gelir şeklindedir. Yordayıcı değişkenlerden hatalı davranış sıklığı, yetişkin etkisi, cinsiyet ve başarı dışında diğer 5 değişkenin zorbalıktan kaçınma düzeylerinin anlamlı bir yordayıcısı olmadığı, anlamlı yordayıcı konumunda bulunan değişkenlerin ise zorbalıktan kaçınma puanlarını düşük düzeyde yordama gücüne sahip oldukları söylenebilir.Araştırma sonuçları, ilköğretim öğrencileri için olası okul zorbalığını önleme ve müdahale etmeye yönelik yöntemlerin neler olması gerektiğine ilişkin önemli ipuçları vermektedir. Çalışmada elde edilen bulgular (önceki araştırmalarda olduğu gibi) zorbalığı açıklamakta yetersiz kalmaktadır. Dolayısı ile bulguları netleştirecek yeni araştırmaların yapılması konunun özümsenmesini sağlayacaktır. Bu durum da, okul zorbalığını önlemede bizlere yardımcı olacaktır. Araştırmanın sonuçlarına göre; okul içi alanlar başta olmak üzere, hem okul içi hem de okul dışı alanlarda öğretmen ve diğer yetişkinlerin gözetimlerinin arttırılması faydalı olacaktır. Günümüzde yaygın bir durum olarak karşımıza çıkan ancak fikir birliğine varılmamış bir konu olan zorbalık hakkında öğrenci, öğretmen ve veliler bilgilendirilmelidir. Bununla amaçlanan zorbalık konusunda öğrenciler üzerinde olumlu yetişkin etkileri sağlayabilmektir. Öğrenciler arasındaki zorbaca davranışları engellemek için; öğrencilere sorun çözme, kendini uygun biçimde ifade edebilme ve iletişim becerileri kazandırmak etkili yöntemlerin başında gelmektedir.Zorbalıkla mücadele oldukça zor ve karmaşık bir iştir. Başarının kaçınılmaz yolu; okul personeli (öğretmen-idareci-hizmetli), öğrenciler ve velilerin ortak hareket etmesinden geçer. Günümüzde zorbalık öyle bir boyuta ulaşmıştır ki; her kurumun kendi şartlarına göre; tespit, müdahale ve mücadele çalışmaları uygulaması gerekmektedir.