İlköğretim donatı standartlarının ve uygulamasının CBS ile irdelenmesi

3194 sayılı mar Kanunu uyarınca hazırlanan Plan Yapımına Ait Esaslara Dair Yönetmelik, insan, toplum, çevre iliskilerinde kisi ve aile mutlulugu ile toplum hayatını yakından etkileyen fiziksel çevreyi saglıklı bir yapıya kavusturmak, yatırımların yer seçimlerini ve gelisme egilimlerini yönlendirmek ve topragın korunma, kullanma dengesini en rasyonel biçimde belirlemek üzere hazırlanacak her tür ve ölçekteki planın ve bu planlar üzerinde yapılacak degisikliklerin hangi esaslar dahilinde yapılacagını belirlemek amacıyla hazırlanmıstır. Bu amaç dahilinde, teknik ve sosyal altyapı için bazı standartlar getirilmistir. Buna göre, belirlenen nüfus aralıklarında, ilkögretim okulları(ÖO) için yogunluk degeri olarak standart bir deger belirlenmis ve ?Kisi/Parsel Alanı(m2)? degeri 4 olarak saptanmıstır. Ayrıca, planlamada ilkögretim okulları erisim mesafeleri için de bir standart gözetilmektedir. Bu deger ile bir ilkögretim okulu için, 1000 m çap içinde kalan yerlesik nüfusun bu okuldan yararlanabilecegi öngörülür. Bu çalısmada, stanbul ili, Fatih ilçesi içindeki ilkögretim okulları örnek alınarak, yönetmelikte belirtilen standart deger ve planlama ilkelerinde gözetilen erisilebilirlik mesafesi açısından yeterlilik, cografi bilgi sistemleri araçlarıyla incelenmistir. Yapılan analizlerde, ilçedeki ilkögretim okullarının parsel alanlarının, yönetmelikte belirtilen degere bir mahallede ulasılabildigi, diger 68 mahalle için standart deger olan 4'ün altında kaldıgı görülmüstür. Ancak erisilebilirlik için yapılan ara mesafe analizlerinde, mevcut mesafelerin ortalama degerinin ~504 m oldugu, planlama ilkelerinde gözetilmesi öngörülen degere göre erisimin daha kısa mesafede kaldıgı ve yeterli oldugu görülmüstür. Bu analizlerde, ilçede nüfusun homojen dagılım göstermemesinin etkisi oldugu gibi, standart deger belirlenirken parsel alanının baz alınmasının bu yetersizligi destekledigi, ayrıca ilkögretim okullarının yapımı için yer seçiminde mevcut okul binalarına uzaklıkta ~ 1000 m çap mesafesinin dikkate alınmadıgı sonucuna varılmıstır. Anahtar Sözcükler: Sehir ve Bölge Planlama, Donatı Standartları, Nüfus ve Demografi, Erisilebilirlik Mesafeleri.