Modern Türk mimarlığının seküler Türk kimliğinin oluşum sürecindeki rolü; Mimari proje yarışmaları (1933-1950)

IV ÖZET Amacı, Türkiye'de siyasi bir Batılılaşma iradesi bağlamında ortaya çıkan ve milliyetçi ideoloji doğrultusunda meşrulaştırman "modernleşme" olgusunun; a- mimarlık söylemi ve pratiği üzerindeki dönüştürücü etkilerini, b- bu bağlamda ortaya çıkan "seküler Türk kimliğini" tanımlama probleminin bir alt açılımı olarak " çağdaş Türk mimarlık çizgisini oluşturma sürecinde milli kimlik tanımının geçirdiği biçimsel ve bağlamsal dönüşümleri" proje yarışmaları aracılığıyla değerlendirmek olan, bu çalışma dört ana bölümden oluşmuştur. Birinci bölümde, çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi üzerinde durulmuştur. İkinci Bölümde; Türkiye gibi Batıya çevreselleşerek eklemlenen ülkelerin "Modernleşme Proje"lerini değerlendirmek amacıyla kavramsal bir çerçeve çizilmeye çalışılmıştır. Ve bu çerçeve içinde "Türk Modernleşme Projesi" kendi tarihsel koşullan içinde, ulus-devletin kuruluş süreci ile de ilişkilendirilerek değerlendirilmiş, böylelikle kültürel modernleşme programının ayrılmaz bir parçası olan "mimarlık pratiği ve söylemi" ne çerçeve oluşturan ortamın genel bir resmi çizilmiştir. Üçüncü Bölümde; modernleşmenin "Merkez"den farklı bir bağlamda geliştiği bir Çevre ülkesi olarak Türkiye'de; "seküler milli kimlik" tanımlamasının kültürel alanın temel problemi haline gelişi ve bu bağlamda mimarlıkta modernizmin, ülkeye girişi, yaygınlaştırılması ve içselleştirilme süreci, incelenmiştir. Dördüncü Bölümde; yabancı mimarlar sorununun ve Türk mimarının meşruiyetV mücadelesinin içinden geçen bir bakış açısıyla, çalışmanın örnekleme alanı olarak "mimari proje yarışmalarının seçilme nedenleri açıklanmaya çalışılmıştır. Beşinci Bölümde; seküler Türk kimliğinin tanımlanma sürecinde hedefini "kültür ve uygarlığın sentezini, modern ve milli niteliklere sahip birleştirici, bütünleştirici mimari modeller oluşturmak" olarak belirleyen Cumhuriyet dönemi modern mimarlık söylemi ve pratiği, Türk modernleşme projesinin "modernleşmeci, milliyetçi ve devletçi" karakterini vurgulayan bir bakış açısıyla değerlendirilmiştir. Ve bu bağlamda, 1933- 1950 yıllan arasında, Türk mimarlık çizgisinin modernden/ulusalcılığa doğru geçirdiği dönüşümü aydınlatmak amacıyla, Arkitekt (1933-50) ve Mimarlık (1943-50) dergilerinde yayınlanan yarışma projeleri biçimsel olarak çözümlenmiştir.