İnşaat sektöründe tedarikçi seçiminde kullanılan çok amaçlı karar destek yöntemlerinin karşılaştırılması

Tüm sektörlerde tedarikçi seçimi firmaların hedeflerine ulaşmalarını ve diğer firmalar ile olan rekabet düzeylerini korumalarını etkilemektedir. Bundan dolayı firmalar tedarikçi seçimi yaparken dikkatli davranıp bir çok kritere göre değerlendirme yapmaktadırlar. İnşaat sektöründe de tedarikçi seçimi diğer sektörler ile benzerlik göstermektedir. İnşaat sektöründe yapılmakta olan projelerin hedeflenen süre, maliyet ve kalite sınırları içerisinde bitirilebilmeleri için firmaların projelerinde kullanacakları malzemeleri temin etmekle yükümlü olan tedarikçileri doğru bir şekilde seçmeleri gerekmektedir. Tedarikçi seçiminin tüm sektörlerde şirketlerin başarısında önemli rol oynamasından dolayı bu işlemin sezgilere ve deneyimlere göre yapılmasından çok matematiksel analizlere dayalı bir şekilde yapılması gerekmektedir. Bu tez kapsamında inşaat sektöründe tedarikçi seçimi yapılırken firmaların kullanabilecekleri çok amaçlı karar destek yöntemlerinin açıklanması ve bu yöntemlerin üstün ve zayıf yönlerine göre karşılaştırılması hedeflenmiştir. Bu amaçla öncelikle literatürde bulunan tedarikçi şeçimi üzerine yazılmış olan çalışmalar incelenmiştir. Yapılan araştırma sonucunda tedarikçi seçimi konusu üzerine yapılmış olan çalışmaların iki ana grup başlığı altında toplanabileceği görülmüştür. İlk grupta bulunan çalışmalar tedarikçi seçiminde kullanılan kriterleri tanımlamakta iken ikinci gruptaki çalışmalar tedarikçi seçiminde kullanılabilecek metodları açıklamaya yönelik yazılmıştır. İlk gruptaki çalışmalar incelenerek tedarikçi seçimi konusunda inşaat sektöründe ve diğer sektörlerde hangi kriterlere dikkat edildiği öğrenilmiştir. İkinci gruptaki çalışmalar incelenerek literatürde bu konuda daha önce önerilmiş olan yöntemler bulunmuştur.Literatür taramasının incelenmesinden sonra tedarikçi seçimi ve tedarikçi seçimine benzer karar verme problemlerinde kullanılan çok amaçlı karar destek yöntemlerinden 7 tanesi işlem adımları açıklanarak anlatılmıştır. Anlatılan karar destek yöntemlerinden ilk dördünde (AHP, ELECTRE III, PROMETHEE ve TOPSİS) kesin sayılar kullanılarak çözüm yapılmakta iken diğer üç yöntem (Fuzzy AHP, Fuzzy ELECTRE ve Fuzzy TOPSİS) ise bulanık yöntemler olup çözümlerinde bulanık sayılar kullanılmaktadır. Bulanık yöntemler anlatılmadan önce bölümün başında bulanık sayılar kısaca özetlenmiştir. Tez kapsamında kullanılacak olan yöntemler anlatıldıktan sonra gerçek bir inşaat projesi üzerinde vaka analizi yapılmıştır. Vaka analizi çalışmasında demiryolu sektöründe çalışmakta olan bir Türk müteahhitlik firmasının örnek bir projesi için ray tedrikçisi seçimi problemi çözülmüştür. Üzerinde çalışılan örnek proje Suudi Arabistan'da Jubail ile Dammam şehirleri arasında yapılmakta olan bir şehirlerarası demir yolu projesidir. Bu projenin ray tedarikçisi seçimi probleminin çözülmesi için öncelikle müteahhit firmanın teklif departmanında çalışan ve tedarikçi seçimi konusunda yetkili olan teklif mühendislerinden biri ile görüşmeler yapılmıştır. Yapılan görüşmeler sonucu firmanın ray tedarikçisi seçerken tedarikçinin ürününün kalitesine, tedarik süresine, tedarikçi ile geçmişteki ve günümüzdeki ilişkilerine, ürünün toplam fiyatına, tedarikçinin sunduğu ödeme kolaylıklarına, tedarikçi ile iletişime, tedarikçinin üretim kapasitesine ve tedarikçinin teknik yeterliliğine dikkat ettiği öğrenilmiştir. Ray tedarikçisi seçiminde dikkat edilen kriterler belirlendikten sonra firmanın teklif departmanında çalışan ve tedarikçi seçimi konusunda yetkili olan 4 teklif mühendisi ile anket çalışması yapılmıştır. Yapılan anket çalışmasından toplanan veriler ile tedarikçi seçimi problemi farklı çok amaçlı karar destek yöntemleri kullanılarak çözülmüştür. Yapılan çözümlemeler sonucunda tedarikçilerin sıralamaları yöntemden yönteme farklılık göstermiştir. Bunun sebebi her yöntemde farklı veri türlerinin işleme sokulmuş olması ve yöntemlerin çözüm şekillerinin birbirinden farklı olmasıdır.