XX ve XY kromozomlarına sahip erkek gökkuşağı alabalığı (Oncorhynchus mykiss) spermlerinde yağ asidi, kolesterol ve yağda eriyen vitamin düzeylerinin araştırılması

Bu çalışmada, XX ve XY kromozomlarına sahip erkek gökkuşağı alabalığı (Oncorhynchus mykiss) spermlerinde yağ asidi, kolesterol ve yağda eriyen vitamin (A, D, E ve K) düzeyleri araştırıldı. Ayrıca, testis ağırlığı, testisomatik indeks değeri ve sperma özellikleri (sperma hacmi, sperma pH'sı, sperm hareketlilik oranı, sperm hareketlilik süresi ve toplam sperm sayısı) belirlendi. Bu amaçla, 15 adet ortalama ağırlığı 1187±70 g olan 3 yaşındaki XX kromozomlu (dönüştürülmüş) erkek balık ve 15 adet ortalama ağırlığı 1470±35 g olan 3 yaşındaki XY kromozomlu (normal) erkek balık kullanıldı. XX kromozomlu balıkların ortalama testis ağırlığı (87±21 g), testisomatik indeks (6,99±1,23), toplam sperma hacmi (236±36 ml), sperm hareketlilik oranı (%92±3), sperm hareketlilik süresi (221±98 sn) ve toplam sperm sayısı (426,02±6 x109 adet) XY kromozomlu balıkların ortalama testis ağırlığı (22±5 g), testisomatik indeks (6,99±1,23), sperma hacmi (236±36 ml), sperm hareketlilik oranı (%92±3), sperm hareketlilik süresi (221±98 sn) ve toplam sperm sayısından (426,02±6 x109 adet) önemli derecede yüksek (P<0,01) bulundu. Bununla birlikte, XX ve XY kromozomlu balık spermlerin pH değerleri (sırasıyla; 7,7±0,3 ve 7,9±0,4) arasında istatistiksel olarak önemli bir farklılık tespit edilmedi (P>0,01). Ayrıca, XX ve XY kromozomlu balık spermlerinin toplam doymuş (sırasıyla; %28,13 ve %26,96), çoklu doymamış (%56,83 ve %54,66), n-3 (%42,74 ve %40,95) ve n-6 serisi (%13,38 ve %12,97) yağ asit düzeyleri arasındaki farklılıklar önemli (P<0,01), toplam tekli doymamış yağ asit düzeyleri (%15,86 ve %15,83) arasındaki fark ise önemsiz (P>0,01) bulundu. XX ve XY kromozomlu balık spermlerinin dokosaheksaenoik (sırasıyla; %24,52 ve %22,93), linoleik (%6,35 ve %6,06) ve linolenik (%1,18 ve %1,05) asit oranları arasındaki farklılıklar önemli (P<0,01), eikosapentanoik (%14,59 ve %14,42), araşidonik (%5,53 ve %5,46) ve dokosapentaenoik (%1,60 ve %1,67) asit oranları arasındaki farklılıklar ise önemsizdi (P>0,01). Diğer yandan, XX kromozomlu balık spermlerindeki kolesterol (1418 mg/100 g), betasterol (13,05 mg/100 g), alfa-tokoferol (23,42 mg/100 g), alfa-tokoferol asit (22,42 mg/100 g), vitamin D3 (0,9 mg/100 g) ve vitamin K2 (2,06 mg/100 g) miktarlarının, XY kromozomlu balık spermlerindeki kolesterol (1663 mg/100 g), betasterol (28,42 mg/100 g), alfa-tokoferol (38,21 mg/100 g), alfa-tokoferol asit (38,71 mg/100 g), vitamin D3 (3,3 mg/100 g) ve vitamin K2 (2,17 mg/100 g) düzeylerinden önemli derecede düşük olduğu tespit edildi (P<0,01). Bununla birlikte, XX kromozomlu balık spermlerinin stigmasterol (27,54 mg/100 g), r-tokoferol (0,6 mg/100 g) ve vitamin K1 (2,55 mg/100 g) miktarları, XY kromozomlu balık spermlerinin stigmasterol (24,78 mg/100 g), r-tokoferol (0,3 mg/100 g) ve vitamin K1 (2,12 mg/100 g) düzeylerinden önemli derecede yüksek bulundu (P<0,01). Bu çalışmada, hem XX hem de XY kromozomlarına sahip balıkların testis ağırlığı ile testisomatik indeks değeri arasında pozitif yönlü ve çok güçlü (P<0,001) bir ilişki tespit edildi (sırasıyla; r = 0,868 ve r = 0,944). XX kromozomlarına sahip balık spermasının vitamin D3 düzeyi ile testisomatik indeks değeri (r = 0,995), sperma pH'sı (r = 0,862) ve toplam sperm sayısı (r = 0,989) arasındaki ilişkilerin pozitif yönlü ve çok güçlü (P<0,001) olduğu görüldü. Benzer ilişkiler sperm hareketlilik oranı ile sperma betasterol (r = 0,974), henikosanoik asit (r = 0,819) ve alfa-tokoferol asit (r = 0,799) düzeyleri arasında da bulundu. Ayrıca XY kromozomlarına sahip balıkların testisomatik indeks değeri ile sperma hacmi (r = 0,827) ve sperma vitamin D3 (r = 0,995) düzeyi arasında pozitif yönlü ve çok güçlü (P<0,001) bir ilişki saptandı. Bu balıkların sperma pH'sı ile toplam sperm sayısı (r = 0,847), sperma linoleaidik asit (r = 0,910), linoleik asit (r = 0,836) ve oleik asit (r = 0,788) düzeyleri arasında pozitif yönlü ve çok güçlü (P<0,001) bir ilişki tespit edildi. Sperm hareketlilik oranı ile sperma henikosanoik asit (r = 0,828) düzeyi arasındaki ilişkinin pozitif yönlü ve çok güçlü (P<0,001) olduğu belirlendi. Benzer ilişkiler toplam sperm sayısı ile sperma linoleik asit (r = 0,950), oleik asit (r = 0,922), linoleaidik asit (r = 0,858) ve linolenik asit (r = 0,840) düzeyleri arasında da bulundu. Bu çalışmada elde edilen verilerin ışığı altında, XX kromozomlu anaç gökkuşağı alabalıklarının sperm kalitesinin XY kromozomlu olanlarınkinden daha yüksek olduğu sonucuna varıldı. Anahtar Kelimeler: Gökkuşağı Alabalığı, Kromozom, Sperm Kalitesi, Yağ Asitleri, Kolesterol, Yağda Eriyen Vitaminler (A, D, E ve K)