İstanbul Hekimoğlu Ali Paşa Külliyesi

İslam kültüründe vakıf sistemi ile şekillenen külliyeler, merkezde cami olmak üzere, medrese, türbe, hamam, kervansaray, çarşı, imarethane, kütüphane gibi dini, sosyal ve kültürel yapılar topluluğundan meydana gelir. Vakıf gelirleri ile işleyen bu tesisler, zamanla şehir merkezlerini meydana getiren alanlar haline gelmişlerdir. Çalışma konumuzu oluşturan Hekimoğlu Ali Paşa Külliyesi, tarihi yarımada bölgesinde İstanbul'un yedinci tepesinde konumlandırılmıştır. Külliye; cami, kütüphane, türbe, tekke, sebil, su terazisi ve üç çeşmeden meydana gelmektedir. 18. Yüzyılda inşa edilen külliye, klasik üsluptan modernleşme süreci unsurlarına geçişi yansıtan ilk ve en önemli yapılardan biri olarak kabul edilmektedir. Çalışma kapsamında incelenen eserlerde inşa malzemesi çoğunlukla kesme taş olmakla birlikte kısmen tuğla ve mermer kullanımı da görülmektedir. Merkezi konumlu cami, kareye yakın dikdörtgen planlı olup, 18. Yüzyıldaki ilk altıgen taşıyıcı sisteme sahip camidir. Üst kat planı kare, alt kat planı dikdörtgen olan kütüphane, aynı zamanda beşik tonozların üzerine yükseltilerek, cami avlusuna kuzey yönden girişi sağlayan bir geçit oluşturmaktadır. Eser, cami girişi üzerindeki konumu ile diğer kütüphane yapıları içerisinde önemli bir yere sahiptir. Türbe, kubbe ile örtülü iki kare mekânı birleştiren ayakların bulunduğu dikdörtgen planda tasarlanmıştır. Hekimoğlu Ali Paşa Caddesi ile Ese Kapısı Sokağı'nın kesiştiği köşede, külliye girişinin hemen yanında yer alan sebil sekizgen planlı, dış bükey bombelidir. Külliyenin günümüze ulaşan üç çeşmesi bulunmaktadır. Yapılarda klasik süsleme unsurları devam etmekle birlikte, Lale Devri süsleme özellikleri, barok ve rokoko üslupları da ağırlıklı olarak görülmektedir. Cami içerisinde Tekfur Sarayı imalatı olan çini süslemeler bulunmaktadır. Çalışmamızda külliyeyi oluşturan her bir eser plan, mimari ve süsleme özellikleri bakımından ayrıntılı bir şekilde tanıtılarak Anadolu Türk Mimarisi içerisindeki yeri ortaya konulmuştur.