İstanbul şehir hatlarının gemi ve hat analizi

İstanbul'da toplu taşıma 13 milyondan fazla nüfusa çeşitli raylı sistemler, otobüs ağları, füniküler ve deniz araçlarıyla toplu taşıma hizmeti veren sistemlerdir. Üç tarafı denizlerle kaplı ve şehri ikiye bölen bir boğaza sahip olan İstanbul için deniz ulaşımı çok önemli bir yere sahiptir. Tanzimat döneminde ulaşım imkanlarının artmasıyla İstanbul'daki yerleşim boğaza doğru yayılmaya başlamıştır ve bu durum deniz ulaşımı kullanımının yayılmasına sebep olmuştur. İstanbul'da deniz ulaşımını sağlayan birçok kuruluş vardır. Bunlar İstanbul Şehir Hatları, İstanbul Deniz Otobüsleri (İDO), Turyol, Dentur, Mavi Marmara ve Deniz Taksi'dir. Bu çalışmada kuruluşlar arasında en köklü geçmişe sahip olan İstanbul Şehir Hatları ele alınmıştır. İstanbul'daki ulaşım ağlarının, özellikle Marmaray ve Metrobüs ile, genişlemesi ve deniz ulaşımında özel sektörün etkisiyle rekabetin artması İstanbul Şehir Hatları'nın yolcu sayısında ciddi bir düşüşe neden olmuştur. 2010 yılında İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ne bağlanan İstanbul Şehir Hatları A.Ş, İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin zarar eden tek şirketi olarak göze çarpmaktadır. Bu zararı incelemek için İstanbul Şehir Hatları Planlama Birimi ile fikir alışverişinde bulunulmuştur ve incelenmek üzere merkez hatlar arasında bulunan Eminönü-Kadıköy, Kadıköy-Karaköy ve Eminönü-Üsküdar hatları seçilmiştir. Bu hatlarda uygulanan seferlerdeki doluluk oranlarının çok düşük, gemi işletim maliyetlerinin ise çok yüksek çıkması sonucunda mevcut sistemde değişiklik yapılması gerektiği ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada, düşük doluluk oranlı ve yüksek işletim maliyetli mevcut sistemin yerine 3 farklı senaryo ile daha düşük kapasiteli ve düşük operasyon maliyetli yeni yolcu gemileri ile hatlardaki seferlerin gerçekleştirilmesi önerilmiştir. Böylece, yolcu başına gemi işletim maliyetleri düşecek ve yapılan seferler daha karlı bir şekilde gerçekleştirilecektir. Ayrıca, İstanbul Şehir Hatları filosuna ait gemiler yüksek kapasiteleri dışında gemi ömürlerini de doldurmuştur. Efektif kullanım ömürlerini dolduran yaşlı gemiler yüksek operasyon maliyetleri ile de seferlerdeki yolcu başına düşen maliyeti arttırmaktadır. Önerilen 3 senaryoda mevcut sistemdeki yüksek maliyetli eski gemilerin yerine gelecek gemiler, toplam işletim maliyetlerinde ciddi bir azalma ile, ilk yatırım maliyetini ortalama 2 senede amorti etmektedir. İlk yatırım maliyetinin geri dönüş süresinin çok düşük olması yeni senaryoların uygulanabilirliğini de arttırmaktadır. Anahtar Kelimeler: İstanbul Şehir Hatları , Yolcu gemileri, Gemi doluluk oranı, Gemi maliyet yapısı, Gemi kapasitesi, Gemi ömrü, Filo yönetimi