İzmir anakent bütününde semt pazarı aktivitelerinin işlevsel özellikleri ile pazar esnafının sosyo-ekonomik yapısı ve kentleşme sürecindeki konumları

Çalışma alanı İzmir Anakent Bütünü'dür. Araştırma konusu olarak İzmir Anakent Bütünü'nde Semt Pazarı Aktivitelerinin İşlevsel özellikleri ile Pazar Esnafının Sosyo Ekonomik Yapısı ve Kentleşme Sürecindeki Konumlarını ortaya koyan herhangi bir araştırmanın bulunmaması dikkat çekicidir. Bu nedenle araştırmaya konu olarak seçilmiştir. Çalışma ile kent toplumunu oluşturan belirli bir grubun yapısal analizi, kent toplumunu anlama, tanıma ve örgütlenmesinin gerçekliliğini, kentleşme sürecinde ortaya çıkan sosyo-ekonomik yapılan, değişme ve gelişiminin saptanması hedeflenmiştir. r Türkiye hızlı kentleşme sürecini devam ettiren özelliğim korumaktadır. Araştırma konusu Türkiye'de kentleşme hareketlerini, kültürel ve sosyal yapımızı tüm gerçekleri ile yansıtmaktadır. Bu araştırma sonucunda Türkiye'de hareketleri, izmir'in kentleşme sürecindeki konumu incelenmiş, Türkiye'de semt pazarı kavramı açıklanmıştır. Semt pazarlarının günümüze kadar geçirdiği değişim ve işlevsel özellikleri vurgulanmıştır. Araştırma kapsamında yer alan deneklerin % 40.5 'inin Ege Bölgesi, % 22.2'sinin Doğu Anadolu, % 12.7'sinin Güneydoğu Anadolu, % 12.7'sinin iç Anadolu Bölgesi doğumludur. Doğum yerlerine göre coğrafi bölgelere dağılışında % 2.1 ile Marmara Bölgesi en düşük değere sahiptir. Deneklerin % 68.1'i kent, % 31.9'u kır kökenlidir. Kent kökenlerine göre coğrafi bölgelerine dağılışlarında % 46.1 ile Ege Bölgesi ilk sırada yer alırken, % 20.2 ile Doğu Anadolu Bölgesi bu bölgemizi izlemektedir. Kent kökenlilerin en az olduğu bölgemiz % 2.0 ile Marmara Bölgesi'dir. Kır kökenlilerin doğdukları coğrafi bölgelere dağılışında Ege Bölgesi % 28.5 ile ilk sırada yer alırken Doğu Anadolu Bölgesi % 27.4 ile bu bölgemizi izlemektedir. En az katılım % 2.2 ile Marmara Bölgesi'nden yaşanmaktadır.Deneklerin İzmir Anakent Bütünü'ne yönelik göçlerinde 1970'li yıllardan itibaren bir artış olmuştur. Bu artıştaki değerler artışmı 1980-1989 döneminde de sürdürmüştür. % 40.8 ile 1990-1999 döneminde en yüksek düzeyine ulaşmıştır. Göç eden deneklerin %62.5'i ailesi ile birlikte izmir'e göç etmiştir. Deneklerin % 20.2'si 26-30 yaş, % 20.0 25 yaş altı, % 14.8'i 31-35 yaş grubunda dırlar. Yaş gruplarına göre en az katılım % 2.2 ile 56-60 yaş grubunda yaşanmaktadır. Deneklerin göç öncesi geliş sıklığında en yüksek pay % 72.2 ile 1-5 aralığında yaşanmaktadır. Bu durumda deneklerin kesin göçü gerçekleştirmek için 1-5 kez kente gelmeleri için yeterli olmaktadır. Deneklerin % 68.3'ü evli, % 28.2'si bekar olup, % 49.4'ü 5-8 kişiden oluşan aile nüfus miktarlarına sahip iken % 49.8'i 0-2, % 35.5'i 3-5 çocuk sahibi, % 43.7'si ilkokul, % 19.8'i lise ve dengi, % 5.3'ü üniversite, % 5.5'i okur yazar olmayan eğitimlilerden oluşmaktadır. Deneklerin İzmir'e göç etmeden önce % 27.9'unun tarım, % 18.1 'inin tanm+hayvancılık ve % 16.0'sının küçük esnaflıkla uğraşmıştır. Deneklerin % 76.1'i ekonomik nedenlerle, % 2 1.6' sı kişisel nedenlerle, % 2.0'si sosyal nedenlerle semt pazarında çalıştıklarım belirtmişlerdir. Deneklerin % 11.3'ü 10 yıldır, % 10.7'si 1 yıldır semt pazarlarında çalıştığını belirtmiştir. Deneklerin % 31.0'i semt pazarcılığı dışında küçük esnafçıkk ile, % 20.9'u taran ile uğraştığım belirtmiş, % 17.8'i ise işçilik yaptığım belirtmiştir. Deneklerin % 22.7'sinin 1, % 14.4'ünün 2, % 10.7'sinin 4 akrabası semt pazarlarında çalışmaktadır. Bu durum iş koluna katılımın yoğun olduğunu göstermektedir. Deneklerin % 23.0'ü haftada 4, % 9.3'ü haftada 3 ve % 6.5'i haftada 5 semt pazarına katılmaktadır. Pazar esnafi en fazla % 4.9 ile Hatay (Konak), % 3.9 ile Buca Merkez, % 3.2 ile Şirinyer(Buca), % 2.9 ile Bozyaka (Konak), % 2.5 ile Karabağlar ve Eşrefpaşa (Konak), % 2.7 ile Bostanlı (Karşıyaka), semt pazarlarına katılmaktadır. Enaz katılım ise % 0.5 ile Dokuz Eylül, Sevgi (Gaziemir), Muhittin Erenler (Karşıyaka), Işıkkent (Bornova) ve Kozağaç (Buca) semt pazarlarına olmaktadır. Deneklerin İzmir dışına semt pazarcılığı için çıkılan yerlerin başında yakın konumu nedeni ile % 12.6 ile Manisa, % 10.5 ile Menemen (İzmir), % 4.7 ile Torbalı (îzmir),yerleşim birimleri gelmektedir. îzmir dışına en az semt pazarcılığı için gidilen yerler ise; % 0.5 ile YeDd (Güzelbahçe-tzmir), Eski Foça (Izmir), Soma (Manisa) yerleşim birimleri gelmektedir. Deneklerin % 28.0'i Konak, % 22.8'i Karşıyaka, % 20.4'ü Buca, % 12.1'i Bornova İlçelerinde ikamet etmektedirler. Bu ilçelerde semt pazarlarının yoğun olarak bulunması semt pazarı satıcılarının buralarda yoğun biçimde ikamet etmelerine neden olmuştur. Deneklerin % 57.7'sinin ev sahibi olması, Kiracı olarak ikamet eden deneklerin % 65.6'sının imarlı planlı bir evde ikamet etmesi gelir seviyelerinin beklendiği gibi düşük olmadıklarım yansıtmaktadırlar. Deneklerin % 64.9'u imarlı planlı bir evde ve % 35.0'i gecekondularda ikamet etmektedirler. % 58.7'si ev sahibi ve % 41.3 'ü kiracıdır. Deneklerin kesin göç yıllan ve göç öncesi geliş sıklıkları ile doğum yeri, kesin göç öncesi yaşadığı yer, medeni durum, yaş grubu, aile nüfus miktarı, çocuk sayısı, eğitim düzeyi, göç öncesi asıl işi, Pazar esnafi olarak çalıştığı yıl sayısı ve ikamet ettiği eve ilişkin mülkiyet statüsünün karşılıklı etkileşimleri sonuçlarına göre kesin göçe en fazla katılım % 40.8 ile 1990-1999 yıllarında yaşanmıştır. Göç öncesi geliş sıklığı en fâzla % 72.2 ile 1-5 ez aralığında görülmüştür. Bu durumda da deneklerin önkentleşme aşamasını fâzla uzatmak eğiliminde olmadıkları ve kesin göçü gerçekleştirmede lile 5 kez kente sıklığının yeterli olduğu görülmektedir. Verilere göre deneklerin İzmir'e göç etme ve yerleşmelerinin en önemli nedeni % 76.1 ile ekonomik sorunlardır. Bu nedenle İzmir'e kesin göçü durdurmak veya yavaşlatmak için göçlere büyük ölçüde neden olan iş bulmak amacı köken bölgede çözüme kavuşturulursa kente yönelik göçlerde bir azalma olabilir. Bunun için özel ve kamu yatırımlarının I. ve II. dereceden kalkınmaya öncelikli illere yapılması gerekir.Ayrıca göçün kaynaklandığı bölgelerde emek yoğun sanayinin kurulması, tarımsal üretimde küçük üreticinin desteklenerek Pazar için üretime teşvik edilmesi gereklidir. Bunun yanında göçün kaynaklandığı alanlarda ekonomik faaliyetlere çeşitlilik kazandırılmalıdır. Bu şekilde kentlere göç eden kişilerin kentlerde hem kendileri için hem de kentsel yaşam ortamı için büyük boyutlarda diğer sorunlara kaynak teşkil edecek yapısal ve kültürel uyumsuzluklar önlenebilir.