Kamusal dürtme uygulamalarının vergi uyumuna etkisi üzerine bir araştırma: Burdur ili örneği

Kamu hizmetlerinin kesintisiz olarak sunulması için devletlerin temel gelir kaynağı olan vergilerin etkin bir şekilde toplanması zorunludur. Vergilerin toplanmasında yasal ve zorlayıcı önlemlerin yanı sıra çok önemli bir bileşen de vergiye gönüllü uyumdur. Davranışsal ekonomi alanı, geleneksel ekonomideki rasyonellik kavramına ve ekonomik aktörlerin varsayımına meydan okuyarak yeni bir bakış açısı sunmaktadır. Bu yaklaşım, psikolojik ve davranışsal anlayışların ekonomik teoriye entegrasyonunu savunarak ekonomik konuların daha kapsamlı bir şekilde incelenmesine olanak tanır. Bu kapsamda çalışmanın amacı, Gelir İdaresi Başkanlığı'nın yaptığı kamusal dürtme uygulamalarının gayrimenkul sermaye iradı sahiplerinin vergiye uyumlarında etkili olup olmadığını Burdur il merkezi özelinde ölçmektir. Ayrıca mükelleflerin bu gelir unsuruna ait tutum ve düşünceleri de ölçülmüştür. Çalışmada kullanılan veriler Burdur il merkezinde 440 vergi mükellefinden yüz yüze anket tekniği kullanılarak toplanmıştır. Elde edilen veriler ile ordered probit modelde regresyon analizi yapılmıştır. Analiz sonuçlarına göre, demografik faktörler arasında yer alan mükelleflerin cinsiyeti, medeni hali, yaşı, çocuk sayısı, eğitim durumu, gelir düzeyi, mesleği ve kira gelirinin türü ile vergi uyumu arasında herhangi bir anlamlı ilişki tespit edilememiştir. Orta düzeyde kira geliri elde eden mükelleflerin diğer mükelleflere göre, kira geliri dışında ticari kazancı olan mükelleflerin diğer mükelleflere göre vergiye daha az uyum sağladıkları tespit edilmiştir. Beyanname vermesi gerektiğini kendi hatırlayan mükelleflerin ise diğer mükelleflere göre vergiye uyumları daha yüksektir. Mükelleflerin vergiye uyumunu etkileyen ekonomik olmayan faktörlerden vergi cezaları, vergi afları, vergi algısı, adil vergi sistemi, mükellefin itibar kaybı, sosyal çevre ve kamusal dürtme uygulamalarında anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Vergi cezalarına maruz kalmamak için beyannamesine zamanında veren mükelleflerin, pozitif vergi algısına sahip mükelleflerin, itibarım zedelenmesin diye beyanname verenlerin ve sosyal çevresinden etkilenerek beyanname verenlerin vergi uyum düzeyleri daha yüksektir. Vergi idaresinin yaptığı kamusal dürtmeler sonucu beyannamesini veren mülelleflerin vergiye uyumları da diğer mükelleflerin vergiye uyumlarına göre daha yüksek tahmin edilmiştir.