Kıbrıs Türk Ağızları Balalan, Mehmetçik, Paşaköy, Hamitköy, Gazimağusa; Görneç, Kalavaç, Yeniceköy, Gaziköy, Gönyeli; Bostancı)

ÖZ: Bu çalışmada Kıbrıs Türk Ağızlarının ortak yönlerinden hareket ederek birbirinden ayrılan yanlarını tespit etmeye, bugüne kadar Kıbrıs Türk ağızlarıyla ilgili yapılmış çalışmalardan da faydalanarak pilot bölge olarak seçtiğimiz köylerin ağız özelliklerini betimleyip ağız gruplarını belirlemeye çalıştık. Pilot bölgelerimiz, Güney‟den Kuzey‟e geçmiş olan köyler ve Rumlarla karışmamış hiç göç yaşamamış köylerdir. Bu çalışma, Kuzey Kıbrıs‟ta 11 yerleşim biriminde (Balalan, Mehmetçik, Gazimağusa, Paşaköy, Gaziköy, Görneç, Kalavaç, Yeniceköy, Hamitköy, Gönyeli, Bostancı) yapılan yaklaşık 17 saatlik ses kayıtlarından oluşmaktadır. Çalışma “Giriş”, “İnceleme”, “Sonuç” , “Metinler”, “Sözlük” ve “Haritalar” olmak üzere altı bölüm içermektedir. Bu çalışmayı seçmemizdeki sebep, bugüne kadar Kıbrıs Türk ağızlarıyla ilgili bölgesel olarak birçok çalışma yapılmış; ancak bunlar arasında karşılaştırmalı bir çalışma yapılmamış olmasıdır. Karşılaştırmalı olarak Kıbrıs Türk ağızlarının detaylı bir şekilde betimlenmesi ve bir ağız atlası projesinin, bu ağızların konuşurları ölmeden hayata geçirilmesi gerekmektedir. Giriş bölümünde, Kıbrıs Türklerinin ağız özelliklerinde etkili olan tarihî bilgilere yer verilmiştir. İnceleme bölümünde ise, 11 yerleşim biriminin ağızları ses, yapı, söz dizimi ve söz varlığı ile ilgili özellikleri karşılaştırılarak verilmiş, bu ağızların ayırıcı özelliklerine parmak basılmıştır. Bu bölümde vermiş olduğumuz örnek sözcükler ve cümleler, kendi metinlerimizden alınmışsa parantez içinde hem satır ve metin numaraları hem de yöre ismi verilmiştir. Sözlü derlemelerden alınmış ise, parantez içinde bölgenin ismi yazılmıştır. Söz varlığı bölümünde Kıbrıs Türk ağızlarını Türkiye Türkçesinden ayıran sözcüklerden örnekler verilmiş, aynı kavramın 11 yerleşim biriminde farklı adlandırmaları örneklendirilmiştir. Bu örnekler, karşılaştırmalı olarak verilmiş bir sözcük listesine dökülmüştür. Bu listede yöreye özgü biçimi açıklanmış, köşeli ayraç içinde genel kullanımı verilmiş nerede kullanıldığı yay ayraç içinde belirtilmiş ve yine genel kullanıma gönderme yapılmıştır. Haritalar bölümünde ise 11 yerleşim biriminin belirgin ses, yapı ve söz varlığı farklılıklarını belirten özelliklerden örnekler haritalarda gösterilmiştir. Sonuç bölümünde de elde etmiş olduğumuz verilere dayanarak Kıbrıs Türk ağızları üç ağız grubuna ayrılmış, üç ağız grubunun altında II. dereceden ağız grupları belirlenmeye çalışılmıştır. Kıbrıs Türk toplumunun etnik yapısı da göz önüne alınacak olursa, Kıbrıs Türk ağızları çok karmaşık bir durum sergilemektedir. Bu çeşitlilik arasında, bu çalışmayla Kıbrıs Türk ağızlarını sınıflandırma denemesi yapılmıştır. 11 yerleşim biriminin ses, yapı, söz dizimi, söz varlığı özellikleri belirlenmiş, aralarındaki farklılıklar çıkarıldıktan sonra, seçtiğimiz pilot bölgelerin sunduğu verilere dayanarak Kıbrıs Türk ağızlarının üç ana ağız grubuna ayrılabileceği görülmüştür. Daha kesin sonuçlara ulaşabilmek, alt ağız gruplarını belirleyebilmek için her köyün ayrı ayrı incelenip karşılaştırılması gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Kıbrıs Türk ağızları, ses bilgisi, şekil bilgisi, söz dizimi, söz varlığı.