Keçicilikte sağlık uygulamaları kayıtlarından yararlanma olanakları üzerine araştırmalar

Bu çalışmada Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Teknolojik ve Tarımsal Araştırma Merkezi, Keçicilik Birimi'nde yetiştirilmekte olan Türk Saanen genotipi süt keçisi sürüsünde tutulan 2002 ? 2008 yıllarına ait sağlık uygulama kayıtları kullanılmıştır. Bireysel sağlık kartlarına kayıt edilen sağlık uygulamalarının bilgisayar ortamına aktarılarak değerlendirilmesi gerçekleştirilmiştir. Sağlık kaydı tutma ve kayıt kalitesine yönelik çıkarımlar ile sağlık kayıtlarının analizi çalışmanın amaçlarından biridir. Sağlık uygulama kayıtlarının analizinde düşük frekansa sahip olan sağlık kayıtlarının birleştirilmesi ve standardizasyonu amacıyla sağlık sorunlarına ilişkin belirtiler ve tanılar hastalık gruplarına göre (infeksiyöz, paraziter, travmatik, üreme, metabolik, solunum, ishal, yüzlek apseler, agalaksi, ayak-bacak, göz, meme, deri ve diğer genel sorunlar) gruplandırılmıştır. Sağlık bozukluklarına yönelik sistematik faktörlere (hastalanma yılı, mevsimi, yaşı ve cinsiyet) ilişkin hayvan başına aylık sağlık uygulama toplamları (ASUT) hesaplanmıştır. Elde edilen bulgulara göre ASUT bakımından yıllar arasında önemli varyasyon gözlenmiş, 2004 yılının en fazla sağlık uygulaması yapılan yıl olduğu tespit edilmiştir. İnfeksiyöz sorunlar en fazla sağlık uygulaması yapılan sağlık sorunu olarak tespit edilmiştir. Yaz ve sonbahar mevsimleri yüksek sağlık uygulamaları ile ön plana çıkmıştır. İnfeksiyöz ve agalaksi sorunlarının yaz ve sonbahar, solunum yolu sorunlarının yazın, paraziter sorunların ise özellikle ilkbaharda yüksek insidense sahip olduğu tespit edilmiştir. İshal sorunlarının özellikle oğlaklarda yüksek oluş sıklığına sahip olduğu ve yaş ile birlikte ishal vakalarının azaldığı belirlenmiştir. Oğlaklarda en fazla sağlık uygulamasının ilk 1 aylık süreçte gerçekleştiği görülürken, yaşla birlikte sağlık uygulama sıklığında azalma meydana gelmektedir. Erkeklerde travmatik sorunlara ait ASUT dikkat çekici olup, bunların önemli bir kısmının ayak-bacak sorunlarından kaynaklandığı görülmüştür. Keçiler ve oğlaklara ait regresyon katsayıları ve odds oranları genelleştirilmiş eşitlik kestirimi yöntemi kullanılarak tahmin edilmiştir. Buna göre sistematik faktörlerin sağlık sorunları üzerinde farklı etkileri tespit edilmiştir. Buna göre ishal sorunlarının çebiçlerde 3 ve daha yaşlı keçilere nazaran 7,6 kat daha fazla görüldüğü belirlenmiştir. Sağlık uygulama kayıtları kullanılarak doğrusal baba modeli ile söz konusu sağlık sorunlarına ait kalıtım derecelerinin h2=0,00 ile 0,09 arasında değiştiği bulgulanmıştır. En yüksek kalıtım derecesi tahminin 0,09 (SH=0,063) ile ishal sorunlarına ait olduğu bulgulanırken, solunum yolu sorunlarına ilişkin kalıtım derecesi 0,03 (SH=0,036) olarak tahmin edilmiştir.