Kent içi ulaşım enerji tasarrufu üzerindeki olası etkileri

160 ÖZET Kent merkezleri, sosyal, kültürel ve ekonomik yönden belirli bir etki alanı yaratmaktadırlar. Bu etki alanları, yaşayan nüfusun ekonomik, teknik, kültürel, eğitim ve dinlenme gibi gereksinimlerini karşılamak amacıyla toplandığı mekanlardır. Şehirsel mekan olarak gelişen bu alanlarda, nüfus yoğunluğunun artmasıyla kent içi ulaşım, sorun oluşturmaya başlamıştır. Endüstrileşme ile etkileşim içinde olan kentin dokusu değişmekte, şehir merkezinde hızlı sosyo-ekonomik mekansal birimler oluşmaktadır. Bu oluşumlar, kentsel ulaşımda yeni düzenlemelerin gerekliliğini ortaya koymaktadır. Endüstrileşmeye bağlı olarak gelişen otomotiv sanayii, otomobillerin kentli yaşamına girmesine neden olmuş, kentsel ulaşımlardaki ciddi aksamalar, trafik sıkışıklıkları, enerji sorunu ve çevresel etkiler gibi sorunlar, toplutaşım politikalarının kentlerde uygulanmasının zorunluluğunu oluşturmuştur. Gelişmiş ülkelerde uygulanan toplutaşım politikaları, ülkemizde henüz yeni olma özelliğindedir. Kent içi ulaşımda enerji sorununa ciddi boyutlarda yaşamayan ülkelerin bile toplutaşımı önceden benimsedikleri düşünülürse, geçmişte olduğu gibi gelecekte de petrol darboğazı ile karşı karşıya kalması olasılığı bulunan Türkiye'nin, kent içi ulaşımda toplu taşımı başlatması, bunu da elektrik enerjisine dayalı raylı sistemlerle yapmasının öneminin büyük olduğu anlaşılabilir. Çalışmamızda Türkiye'nin enerji sorununun, kentsel ulaşımda yapılacak düzenlemeler ve alınması gereken çeşitli önlemlerle birlikte, genel enerji politikaları ve elektrik enerjisinde Türkiye'de uzun dönemli genel enerji talep modeli olan MAED (Model for Analysis of Energy Demand) modelinin uygulanması sonucunda, çözümlenebileceği dikkate alınmaktadır. Aynca enerji üretimi düşük, enerji talep artışı yüksek olan ülkemizin, sanayileşmiş ülkelerdeki ekonomik gelişmişlik düzeyine ulaşabilmesi için çalışmada ele alınan ve DPT'nin de kalkınma programına konulan "Toplu Taşıma Politikalarının" kent içi ulaşımda etkin bir biçimde uygulanmasının gerektiği ileri sürülmektedir. Bu uygulama ile enerji tasarrufuna katkı sağlanacağı düşünülmektedir.161 Bu açıklamalar doğrultusunda toplu taşıma ilişkin genel bakış açısı ötesinde Türkiye'de enerji darboğazı açısından kent içi ulaşımın etkisinin araştırılmasına önem verilmekte ve enerji tasarrufu bakımından toplutaşımın öneminin vurgulanmasına çalışılmaktadır. Yine, daha mikro bazdaki bakış açısıyla enerji kaynaklarının kullanımı, kentsel ölçeğe indirgenerek Ankara kent içi ulaşımında enerji kullanımının maliyetinin hesaplanmasına yer verilmekte ve toplutaşım uygulamasıyla sağlanabilecek ekonomik kazancın hesaplanabilmesi yöntemlerine ağırlık verilmektedir.