Kent kimliğinin ortaya çıkarılması amacıyla kentsel tasarım rehberlerinin kullanımı: Kemeraltı örneği

Ülkemizdeki yapılaşmış alanlarda kimliksizlik veya kimlik kaybı önemli bir eleştiri konusu olmaktadır. Hiçbir bütünlüğe sahip olmayan yapıların, kendi estetik anlayışlarını kuralsız bir ortamda anarşik bir dil ile ortaya koymaları ile kendiliğinden yeni bir biçim kazanan yerleşmeler, sonuçta çirkin bir görünüm arz etmektedir. Tabii olarak Zonguldak'ın, Antalya'nın, Muş'un ve daha birçok yerleşmenin, benzer yapılarla birbirlerini andırdığı ve özgünlüklerini kaybettikleri sıklıkla dile getirilmektedir. Bunun aksine geleneksel yerleşmelerimizde görülen görsel bütünlük ise çoğu zaman "kentsel sit alanı" kavramı içinde ele alınmakta (Muğla, Bodrum, Kula vb.) ve imar planlarının getirdiği yapılaşma koşullan içinde denetlenmektedir. Oysa kentsel sit alanı olmasalar bile, kentlerin yapılaşmasının yerleşim bazında bir uyum sunması gereklidir, (her bir enstrümanın farklı notalar çalmasına rağmen tümünün bir melodi yaratması gibi). Bu tür bir harmoninin yerleşmelerimizde sağlanamadığı ve yöresel, iklimsel, topoğrafık vb. farklılaşmalara rağmen, yerleşmelerin gittikçe birbirlerine benzediği görülmektedir. Yerleşmelerin, veya kentsel bölgelerin, kendilerine has bir karakterinin olması istenmektedir. Söz konusu karakteri oluşturmak ve yapılar arasındaki melodiyi, harmoniyi ve bütünlüğü sağlamak için onların mimarilerinde ve yerleşme düzenlerinde ortak paydaları bulmak gerekmektedir. Tasarım rehberlerinin amacı bu ortak paydaların bulunup tanımlanması ve yasal çerçeve içerisinde uygulanmalarının sağlanmasıdır. Ne yazık ki ülkemizde kentsel yerleşmelerin hemen hemen tümünde benzer ve özgün olmayan yapılaşmalar görülmektedir. Kentlerimizde meydana gelen bu monotonlaşmanın ve görsel anarşinin önüne geçebilmek için, her yerleşim biriminin geçmişte sahip olduğu özgün kimliği ortaya çıkarmak ve yeni yapılan tasarımların buIV kimliğe uygun ve bu kimliği geliştirecek şekilde yapılmasını sağlamak gerekmektedir. Kentsel tasarım rehberleri bu yönde kentlilere doğru yolu gösterebilecek önemli, fakat ülkemizde henüz kullanılmayan bir araçtır. Oysa yurtdışında bu amaçla kullanılan, benzer birçok uygulama aracı kentsel tasarım rehberleri biçiminde veya farklı biçimlerde uygulanmakta ve başarılı sonuçlar elde edilmektedir. Proje kapsamında oluşturulan Kemeraltı Kentsel Sit Alanı Tasarım Rehberi, henüz Türkiye'de çok fazla denenmemiş bir planlama aracı ile bu ülkelerdeki gibi uygulamaya yönelik bir başarının elde edilip edilmeyeceğinin bir denemesi olacaktır.