Kent planlamada demografik dönüşüm etkileri ve yaş dostu kentler, Antalya kenti örneği

Azalan doğurganlık oranları, teknolojik gelişmeler, uzayan yaşam süresi ile doğru orantılı olarak artan yaşlı birey sayısı, dünya çapında toplam nüfus içindeki yaşlı nüfus oranını artırmaktadır. Demografik dönüşüm olarak adlandırılan, yaşlı nüfus oranının artması ile meydana gelen bu değişimler sonucu oluşan sosyo-ekonomik etkiler ve farklılaşan yaşlanma kavramı, şehirlerin yönetim ve planlanmasında yeni yaklaşımlara olan gereksinimi beraberinde getirmektedir. Bu bağlamda, şehirlerin daha yaşanabilir, katılımcı, kapsayıcı ve sürdürülebilir hale gelmesi için yaş dostu planlama önem kazanmaktadır. Yaş dostu kent planlama, şehirlerin fiziksel ve sosyal çevrelerini yaşlılar için daha erişilebilir kılmayı ve yaşam kalitelerini yükselten mekanlar haline getirmeyi hedefleyerek yaşlı bireylerin ihtiyaçlarını önceliklendiren, erişilebilir ve güvenli mekanların oluşturulmasını amaçlamaktadır. Bu çalışma, hızla yaşlanan nüfusun kentsel yaşam üzerindeki etkilerini inceleyerek yaş dostu kent kavramının şehir planlama süreçlerine nasıl entegre edilebileceğini araştırmaktadır. Yaş dostu kent olarak adlandırılan planlama anlayışı, yaşlılıkta yaşam kalitesini iyileştirmeyi, aktif ve sağlıklı yaşlanmayı amaçlayan politikaları benimsemektedir. Yaş dostu şehirler, kentin daha kapsayıcı olması için insan merkezli bir yaklaşım esasını benimseyerek şehirlerin tüm sakinleri için daha iyi yaşam koşulları sunmasını sağlamaktadır. Buradan hareketle çalışma, aktif yaşlanma ve yaş dostu kent ilkeleri bağlamında Türkiye için öneriler oluşturmayı ve literatüre katkı sağlamayı hedeflemektedir. Bu bağlamda, nüfus yaşlanmasının etkileri üzerinde durularak Antalya ilinde yaş dostu kent planlaması ile yaşlı nüfusun yaşam kalitesini nasıl iyileştirebileceği Dünya Sağlık Örgütü yaş dostu kent planlaması kriterleri ve gereklilikleri referans alınarak erişilebilirlik, güvenlik, ulaşım ve sosyal katılım gibi alanlarda incelenmiştir. Çalışma alanı olarak, halihazırda Türkiye' de en çok yaşlı dostu sosyal tesise sahip il olan, yaş dostu kentler ağına Türkiye'den ilk üye olan yerleşim ünvanına sahip ve Raoul Wallenberg Enstitüsünün İnsan Hakları Kentleri çalışmasına dahil olan, yaşlı dostu kente dönüşüm bağlamında potansiyeller içermesi ve küresel çapta etkin olması nedenleriyle Antalya ili, Muratpaşa ilçesi ön plana çıkmıştır. Buradan hareketle tarihi, turistik yapısı ve %31 ile en fazla yaşlı nüfusu barındıran Bahçelievler Mahallesi örneklem alan olarak seçilmiştir. Antalya'nın mevcut durumu analiz edilerek, yaş dostu kent prensibinin bu şehre nasıl entegre olabileceği üzerine odaklanılarak Antalya'nın daha yaşanabilir, kapsayıcı, sürdürülebilir ve hem bireysel hem de toplumsal düzeyde yaşam kalitesi yüksek yaş dostu bir şehir olma hedefine nasıl katkı sağlayabileceği irdelenmiştir Çalışmada, vaka analizi/ yerinde gözlem ve literatür taraması metotları kullanılarak yaş dostu planlama ilkeleri çerçevesinde yapılan akademik çalışmalar ve uygulama örnekleri incelenmiştir. Araştırma sonucu elde edilen bulgular kapsamında mekânsal ve sosyal politikalar önerilerek bunların Bahçelievler Mahallesi üzerinde nasıl uygulanabileceği ele alınmıştır. Bu doğrultuda, Bahçelievler Mahallesi'nde yaş dostu kent kriterlerinin mevcudiyeti görseller ve haritalar üzerinden incelenmiştir. Çalışma sürecinde Antalya'daki mevcut kentsel planlama belgeleri, yerel yönetim politikaları ve yaşlı bireyler için sunulan hizmetler irdelenmiştir. Ayrıca, WHO'nun yaş dostu kent kriterleri esas alınarak mahalledeki erişilebilirlik, hareketlilik, sosyal katılım ve güvenlik gibi temel başlıklarda mevcut durum tespit edilmiştir. Bulgular, mahallenin yaş dostu kent ilkelerine kısmen entegre olduğunu gösterse de özellikle fiziksel erişilebilirlik ve yaş dostu özelliklerin eşit dağılımı açısından yetersiz kalındığını ortaya koymaktadır. Çalışmada, bu sorunları çözmek için, mahallenin doğal, tarihi ve turistik özelliklerini korumak ve yaşlılara uygun, kapsayıcı bir ortam oluşturmak arasında denge kuran planlı ve kapsamlı müdahalelere ihtiyaç duyulduğu sonucuna varılmıştır. Araştırmanın sonucunda, Bahçelievler Mahallesi özelinde uygulanabilecek yaş dostu kent stratejileri geliştirilmiş, bu stratejilerin mahalleyi daha kapsayıcı, dayanıklı ve sürdürülebilir hale getirebileceği ortaya konmuştur. Elde edilen bulgular doğrultusunda önerilen mekânsal ve sosyal politikaların, Antalya gibi gelişen kentlerde hem güncel ihtiyaçlara çözüm getireceği hem de geleceğin şehirleri için örnek oluşturabileceği öngörülmektedir. Antalya'nın doğal ve kültürel mirasına saygılı bir planlama anlayışı çerçevesinde geliştirilecek yaş dostu akıllı kent politikaları, yalnızca yaşlı nüfus için değil tüm kentliler için kapsayıcı daha erişilebilir ve yaşanabilir bir çevre oluşturulmasına katkı sunacaktır.