Kentleşme süreci ile eğitim ve sosyo-ekonomik yapı farklılaşmasının İzmir anakent toplumunda sorgulanması

Bu çalışmanın amacı, hızlı kentleşme sürecinde yoğun iç göçlere maruz kalan izmir'de toplum katmanlarındaki farklı sosyo-ekonomik yapı ve kentlileşme düzeyini ortaya koymaktır. Kentleşme olayına demografik açıdan bakıldığında, kırsal nüfusa göre kent olarak kabul edilen yerleşim yerlerinde yaşayan nüfus oranının artışı ve bu yerleşim birirnlerinin sayısal artışı ele alınmaktadır. Ancak kentleşme demografik olduğu kadar; ekonomik, kültürel ve politik bir olaydır. Türkiye kentleşme olayını 1950'H yıllardan sonra hızlı bir şekilde yaşamaya başlamıştır. Özellikle İstanbul, Ankara, izmir gibi sanayi yatırımlarının yoğun olarak yapıldığı kentler kırsal alanlardan ve az gelişmiş yörelerden hızla göç almaya başlamışlardır. Araştırma alanı izmir Anakent bütünüdür. Araştırma kapsamında rastlantısal örnekleme ile seçilen 600 deneğin % 18,67' si izmir Anakent kökenlidir. Coğrafi bölgeler ölçütünde değerlendirildiğinde, %38,32'si Ege Bölgesi, %16,16'sı Doğu Anadolu ve %14,33'ü İç Anadolu Bölgelerinden izmir Anakente kesin göçle gelmişlerdir. Anket sonuçlarına göre, deneklerin %41,00' i kalkınmada öncelikli yörelerden; %2,17'si ise Yurtdışından gelmişlerdir. Kır-kent ayrımına göre kırsal kesimden gelenlerin oranı %49,67'dir. Kırsal yörelerden ve kalkınmada öncelikli yörelerden gelenler içerisinde marjinal kesinde çalışanların payı yüksektir. Anket uygulamasından elde edilen sonuçlar izmir'de kentleşme hareketinin 1950 yılından sonra hızlanmaya başladığını ortaya koymaktadır. En fazla göçün yaşandığı 1991-2000 yıllan arasında gelenlerin oranı %36,27'dir. Anket kapsamında yer alan deneklerin %25,94'ü izmir Anakente daha önce en az bir defa çalışmak amacıyla gelmiştir.VI Kapsam içerisindeki denekler arasında erkek sayısı fazladır (%78,16). Yaş grupları itibarıyla 26-45 yaş grubunun %74,65 düzeyinde olduğu görülmektedir. Anket uygulaması geleneksel aile yapısının kentsel çevrede çözüldüğü, 1-5 kişilik ailelerde yaşayanların %84,67'lik pay tuttuğunu ortaya koymaktadır. Tek çocuklu ailelerin oram fazladır (%28,16). Ancak deneklerin % 15,00' ı en az bir akrabanın bulunduğu hanelerde yaşamaktadır. Gerek denekler, gerekse eşleri içerisinde ilkokul mezunu olanların oranı yüksektir. Deneklerde bu oran %25j62 iken eşlerinde %39,56'ya yükselmektedir. Denek eşlerinin %65,23'ünün ev hanımı olduğu dikkati çekmektedir. Katman- eğitim ilişkisi bakımından; düşük gelir gruplarının, eğitim seviyelerinin de düşük olduğu, eğitim ile yapılan işin ters orantılı olduğu görülmektedir. Deneklerin %47,83'ünün hanelerinde sadece denek çalışmakta, %40,83'ünde ise denek ile beraber, çalışan bir kişi daha bulunmaktadır, Deneklerin %31,33'ü SSK, %27,67'si Emekli Sandığı, %18,33'ü Bağ-Kur'a ve %2,33'ü özel teşebbüs kapsamında sosyal güvence sahibi iken %20,33'ünün hiçbir güvencesi yoktur. Denekler içerisinde 101-300 milyon arası aylık kazanç elde edenlerin oranı %71,16'dır. Düşük statülü işlerin düşük gelir gruplarında yer aldığı göze çarpmaktadır. izmir Anakente göç yoluyla gelen deneklerin %25,45'i kesin göç öncesinde memur iken, %19,59'u öğrenci, %11,94'ü tarım-hayvancılık, %11,26'sı işçi, %10,36'sı serbest, %3,83' esnaf ve %3,83'ü de marjinal işlerle geçimini sürdürmüşlerdir. %1 1,49 'hık bir kesim ise göç öncesinde işsizdir. Deneklerin %89,83'ü ek iş yapmamakta; ek iş yapanların %26,23'ü ilk şurada serbest meslek gruplarında da çalıştıkları görülmektedir. Ek iş olarak marjinal kesimde çalışanların payı %22,95'tir. Deneklerin %42,50isi imar-planlı evde ev sahibi olarak otururken; %9,33'ü gecekonduda ev sahibidir. İmar-planlı evde kiracı olarak oturanların oranı %24,83 iken,vn gecekonduda kiracı olanların %11,83'lük pay tuttuğu görülmektedir. Öte yandan konutun tür ve mülkiyeti katmanla doğrudan ilişkilidir. Başka bir deyişle yüksek statülü meslek gruplarında çalışanların imar planlı evlerde çoğunlukla ev sahibi olarak oturduğu görülmektedir. Konut sahibi denekler %33,86'sını mülkiyetinde başka konutları da vardır. Denekler içerisinde yazlık mesken sahibi olma oranı %9,17'dir. bu gruptakilerin %48,28'i 1996-2000 yıllan arasında yazlık konut sahibi olmuştur. Deneklerin %35,00' ı özel otomobil sahibidir. Özel otomobil sahibi olmada da 1996- 2000 yıllan arası; %58,10'luk pay tutmaktadır. İzmir Anakente göç yoluyla gelen deneklerin %77,94'ünün kentte en az bir akrabası bulunmaktadır. Aynı gruptaki deneklerin %78,88'i belirli zaman aralıklarında memleketlerine gidip gelmektedir. Diğer yandan deneklerin %81,50'si tamamen ya da belirli konularda hanelerinde geldikleri yörelerdeki gelenekleri sürdürmeye çalışmaktadır. Deneklerin %94,50'sinde sabit telefon bulunurken; en az sahip olunan iletişim aracı % 14,00 ile Internet' tir. Anket sonuçlan en fazla okunan yazalı iletişim aracının gazeteler olduğunu ortaya koymaktadır. Hiç okunmayanlar arasında ise felsefe- psikoloji ile araştırma-inceleme kitaplarının ilk sıralarda yer aldığı görülmektedir. Anket uygulanan deneklerin %60, 16' sı herhangi bir sivil toplum örgütüne üye olmadığını göstermektedir. En fazla katılım düzeyine sahip sosyo- kültürel etkinlikler içerisinde ilk sırada semt pazarlan ve camiler yer almaktadır. Denekler arasında en fazla tüketilebilen besin maddesi ekmek iken en az tüketilebileni et ve balıktır. Sağlık hizmetleri almak için en fazla başvurulan sağlık kuruluşları içerinde ilk sırada sağlık ocakları gelmektedir (%24,17). Bunu %24,00 ile SSK hastaneleri ve %23,17 ile Tıp Fakülteleri hastaneleri izlemektedir. izmir'in sunduğu kentsel olanaklardan deneklerin %23,67'si hiç memnun değilken; %27,50'si İzmir'de yaşamaktan memnun değildir.