Küçük azı dişleri çekilerek ortodontik tedavi görmüş hastalarda oklüzal kontakt alanlarının çiğneme etkinliği ile ilişkisinin değerlendirilmesi

Ortodontide sınır vakalar için çekimli ve çekimsiz tedavi yöntemleri her zaman tartışılan bir konu olmuştur. Bu tez çalışmasının amacı; premolar çekimi yapılmış hastalar ve premolar çekimi olmaksızın sabit ortodontik tedavi görmüş bireylerin oklüzal kontakt alanlarını ve çiğneme performansını ortodontik tedavi görmemiş bireylerinkiyle karşılaştırılarak premolar çekiminin çiğneme performansı üzerindeki potansiyel etkisini değerlendirmektir. Ayrıca, çiğneme performansı, oklüzal kontakt alanları, retansiyon süresi ve tedavi bitim kalitesi arasındaki korelasyon da değerlendirilecektir. Sıfır hipotezi premolar diş çekiminin oklüzal kontakt alanlarını ve çiğneme performansını etkilemeyeceği yönündedir. Çalışmada Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ortodonti Anabilim Dalı kliniğinin arşiv bilgilerinden yola çıkarak 320 hastanın verileri değerlendirilmiştir. 18-40 yaşları arasında olan, 2011-2024 tarihleri arasında ortodontik tedavi görmüş, tedavi bitiminin üzerinden en az 6 ay geçmiş, premolar ve 3. molar dişi haricinde eksik dişi bulunmayan 75 hastanın ve ortodontik tedavi hikayesi olmayan 31 bireyden oluşan kontrol grubunun verileri çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışma örneklemi 4 gruptan oluşmaktadır. 4 premolar çekimi yapılmış (Grup 1: 15K, 7 E), 2 üst premolar çekimi yapılmış (Grup 2: 18K, 3 E), çekimsiz tedavi görmüş (Grup 3: 19K, 12 E) hastalar ve ortodontik tedavi görmemiş katılımcılar (Grup 4: 18 K, 13E) dahil edilmiştir. Hastalardan ölçü ve panoramik radyografi alınmıştır. Ölçülerden elde edilen ortodontik tanı modelleri ve panoramik röntgenler, tedavi bitim kalitesini değerlendirmek amacıyla ABO-OGS kriterlerine göre değerlendirilmiştir. iTero Element 5D (Align Technologies, San Jose, Kaliforniya, ABD) ile 3D ağız içi tarama görüntüleri elde edilmiştir. Dijital modeller OrthoCADTM (Cadent, Fairview, New Jersey, ABD) programına aktarılarak maksimum interkuspidasyondaki oklüzal kontakt alanları tespit edilmiştir. ImageJ (Macintosh, NIH, Bethesda, Maryland, ABD) yazılımı ile alt çenedeki molar ve premolar dişler için ortalama kontak alanları ölçülmüştür. Çiğneme performansının tespitinde iki renkli sakız karıştırma yöntemi tercih edilmiştir. Vivident Fruit Swing (Perfetti Van Melle, Türkiye) karpuz ve asai üzümü aromalı sakız katılımcılara 20 vuruş ile çiğnetildikten sonra 1 mm kalınlığa getirilmiştir. Sakız 300 DPI çözünürlükte renkli bir masaüstü tarayıcı ile taranıp, ViewGum (dhal, Kifisia, Yunanistan) uygulamasında iki rengin karışımı ölçülmüştür. Araştırmamızda elde edilen veriler SPSS programı kullanılarak analiz edilmiştir. Gruplar arası karşılaştırmada yaş parametresi için Grup 2 ve Grup 4 arasında (p0.05) ve cinsiyet parametreleri için ise Grup 2'de (p0.05) anlamlı fark gözlenmiştir. ABO-OGS skorunda Grup 2 ve Grup 4 arasında (p0.05) anlamlı fark gözlenirken tedavi bitiminden sonra geçen süre (p>0.05) için gruplar arasında anlamlı fark gözlenmemiştir. Ağır oklüzal kontakt alanı (p>0.05) için gruplar arasında anlamlı fark bulunmazken, orta dereceli kontakt alanında Grup 2 ile Grup 3 arasında (p<0.05) ve Grup 2 ile Grup 4 arasında (p<0.001) anlamlı fark bulunmuştur. Çiğneme performansı (p>0.05) için gruplar arasında anlamlı fark gözlenmemiştir. Cinsiyetin çiğneme performansı ve oklüzal kontakt alanlarına anlamlı etkisi gözlenmemiştir. ABO-OGS skoru ile oklüzal kontakt alanları, çiğneme performansı ve tedavi bitiminden sonra geçen süre arasında istatiksel olarak anlamlı korelasyon bulunamamıştır. Çiğneme performansı ile oklüzal kontakt alanları ve tedavi bitiminden sonra geçen süre arasında anlamlı korelasyon bulunmamıştır. Oklüzal kontakt alanları ile tedavi bitiminden sonra geçen süre arasında (orta dereceli kontakt r=0,440 ve ağır kontakt r=0,429) ise pozitif yönlü orta düzeyde korelasyon bulunmuştur. Ortodontik tedavi amacıyla üst 2 premolar diş çekimi yapılmış hastalar ile çekimsiz tedavi görmüş hastalar ve tedavi görmemiş katılımcılar arasında orta dereceli kontakt alanlarında fark gözlenmesine rağmen, çiğneme performansı açısından anlamlı fark tespit edilmemiştir. Dört premolar diş çekimi yapılmış hastalarda ile çekimsiz tedavi görmüş hastalar ve tedavi görmemiş katılımcılar arasında kontakt alanlarında ve çiğneme performansında anlamlı fark tespit edilmemiştir. Oklüzal kontakt alanları ve çiğneme performansı arasında anlamlı ilişki gözlenmemiştir. Tedavi bitiminden sonra geçen süre ile oklüzal kontakt alanları arasında da korelasyon bulunmuştur.