Kültürel sermaye ve erken okuryazarlık ilişkisinde kelime bilgisinin aracılık etkisi

Bu araştırma, Düzce örnekleminde okul öncesi eğitimi almaya devam eden 60-72 aylık çocukların erken okuryazarlık becerileriyle annelerin kelime bilgi düzeyleri ve kültürel sermayeleri arasındaki ilişkiyi belirlemeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda oluşturulan aracılık modeli ile çocukların erken okuryazarlık becerilerine annelerin kültürel sermaye birikimleri ile kelime bilgi düzeylerinin etkileme durumu tespit edilmiştir. Oluşturulan aracılık modelinde çocukların erken okuryazarlık becerisi içsel değişken, annelerin kültürel sermaye birikimleri dışsal değişken, yine annelerin kelime bilgi düzeyleri aracı değişken olarak ele alınmıştır. Araştırmanın örneklemini Düzce il merkezinde Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı anaokulu ve ana sınıfına devam eden 60-72 aylık 170 çocuk ve anneleri oluşturmaktadır. Araştırma verileri Kişisel Bilgi formu, EGBA (Erken Okuryazarlık Gelişimini Belirleme Aracı), Kültürel Sermaye Ölçeği ve Anne Kelime Bilgisi Testi ile toplanmıştır. Toplanan verilerin analiz sürecinde betimsel istatistiklerden ortalama, standart sapma; normallik dağılımı için çarpıklık ve basıklık katsayıları, çoklu normallik için Mardia's katsayısı dikkate alınmıştır. Nedensel ve ilişkisel analizler doğrusal regresyon, aracılık analizleri ve Yapısal Eşitlik Modeli (YEM) çerçevesinde incelenmiştir. Verilerin analizinde JASP kullanılmıştır. Çalışmadaki değişkenlerin arasındaki aracılık durumuna farklı analizlerle bakılmıştır. İlk olarak kelime bilgisinin aracılık etkisinin tam olarak belirlenebilmesi için Baron ve Kenny'nin klasik regresyondan yola çıkarak ön gördüğü koşullar test edilmiştir. Daha sonra JASP içerisindeki aracılık testi kullanılarak, doğrudan dolaylı ve toplam etkiler hesaplanmıştır. Son olarak ise yine JASP içerisindeki Lavaan modülü ile analizlere devam edilerek, aracılık durumuna ait yol katsayılarına ve yol grafiğine ulaşılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre ilk adımda, kültürel sermaye ile erken okuryazarlık becerileri arasında anlamlı bir ilişkiye ulaşılmıştır. Ancak modele kelime bilgisinin eklenmesiyle bu anlamlı ilişkinin ortadan kalktığı görülmüştür. Bu durumda kelime bilgisinin, kültürel sermaye ile erken okuryazarlık becerileri arasında tam aracı rolde olduğu söylenebilir. Sonuç olarak ebeveynlerin kültürel sermayeleri onların kelime bilgileri üzerinde oldukça belirleyicidir. Ebeveyn kelime bilgisinin ise çocukların erken okuryazarlık becerilerinin gelişimine olumlu katkılar sağladığı ileri sürülebilir. Dolayısıyla, araştırmadaki aracılık modeli ile sınırlı kalmak koşuluyla, kültürel sermayenin erken okuryazarlık becerilerinin gelişimi üzerindeki katkısının kelime bilgisi değişkeni ile gerçekleştiğini söylemek mümkündür. Anahtar Kelimeler: Erken okuryazarlık, Kelime bilgisi, Kültür, Kültürel sermaye