Kur'ân'da geçen zihinsel süreçlere ilişkin temel kavramların din eğitiminin bilişsel hedefleri açısından analizi

Düşünme, insanı diğer canlılardan ayıran bir hüviyete sahiptir. Düşünme, ilk insandan beri var olan bir olgu olmakla birlikte Kur'ân da bunu işlevsel olarak kullanmış, düşünme ve türevlerini Kur'ân epistemolojisinde fonksiyonel olarak teşvik etmiştir. Kur'ân'ın varlıklar üzerinde bu denli düşünmeye davet etmesi, düşünme ediminin işlevsel olmasına yöneliktir. Kur'ân'da aklı kullanmaya davet eden, düşünmeye çağıran, olay ve olgular arasında nedensellik kurmayı isteyen ve varlıkların ontolojik gerçekliğine epistemolojik yaklaşımla ve imana davet eden bir amaçla çağıran ayetler, düşünmenin fonksiyonel olmasına dönüktür. Kur'ân'da düşünme ve türevleri, insanın düşünme neticesinde âlemden Allah'a götüren veya kavlî ve fiilî olarak imana çağıran din eğitiminin nihaî bilişsel hedeflerini ifade etmektedir. Mikro düzeyde insanın düşünme edimiyle varlık ve varlığın mahiyetini bireysel anlamda anlama, anlamlandırma, ilişkilendirme, bağ kurma, sebep-sonuç ilişkisi kurma vb. gibi süreçleri mündemiç olmakla birlikte; makro düzeyde ise insanın yaratılış amacına uygun zihinsel farkındalığı yakalamak, Kur'ân'ın bu bilişsel süreçleri şuurlu olmaya ve imana davet, hayatın anlam ve amacını idrak edip toplumsal anlamda bilinçli olmayı sağlamaktır. Çalışmanın birinci bölümünde zihinsel/bilişsel terminoloji ve genel özellikler tanıtılmış, yer yer din eğitimiyle ilişkisi kurulmuş, aklî düşünme süreçleri ve öğrenme kuramları din eğitimi perspektifiyle değerlendirilmiştir. İkinci bölümde Kur'ân'ın zihinsel/bilişsel süreçleri olan teakkul, tefekkür, tedebbür, tezekkür, tefakkuh kavramları, sözlük ve terim anlamlarıyla tahlil edilmiş, din eğitimiyle ilişkisi belirtilmiş, din eğitiminin bilişsel hedefleri bağlamında değerlendirilmiş ve aklî düşünme süreçleriyle benzerlik/farklılıkları ifade edilmiştir. Din eğitimi perspektifiyle Kur'ân'ın maksatları ve gerçekleştirmek istediği zihinsel dönüşüm, ilgili düşünme süreçleriyle belirtilmiştir. Kur'ân'da düşünmenin nesnesi olan varlıklara temas edilerek bilişsel hedeflere götüren bir seyir izlenmiştir. Sonuç-öneriler kısmında ise din eğitiminde örgün ve yaygın eğitim kurumlarında bu düşünme süreçlerinin nasıl kullanılabileceği önerilmiştir. Anahtar kelimeler: Din Eğitimi, Teakkul, Tefekkür, Tedebbür, Tezekkür, Tefakkuh, Bilişsel gelişim, Kur'ânî ve Aklî düşünme süreçleri.