Kurbağa yumurta modelinde fertilizasyondan birinci yarıklanmaya kadar olan evredeki membran potansiyel değişimleri ve bu değişimlerin iyonik temeli

61 7. ÖZET Bir yumurtanın başarılı olarak fertilize olabilmesi, türlerin çoğunda, yalnızca bir sperm tarafından döllenmesine bağlıdır. Bu şartın sağlanabilmesi için yumurtada polispermiye karşı blok mekanizmaları geliştirilmiş olup, bunlardan ilki Fertilizasyon potansiyeli ile sağlanan geçici elektriksel blokdur. Bu çalışmada Rana cameranoi türü kurbağa yumurtasındaki fertilizasyon potansiyeli ile birinci yarıklanmaya kadar olan evrede gelişen membran potansiyel değişimlerine ait iyonik temellerin incelenmesi amaçlanmıştır. Hücre içi kayıt tekniği kullanılarak fertilizasyondan birinci yarıklanmaya kadar olan evredeki membran potansiyel değişimleri sürekli olarak gözlenmiştir. Standart solüsyon olarak % 10 Ringer kullanılırken, membran potansiyel değişimlerine Na+ ve Ca+2'nm etkilerinin incelenebilmesi için bu iyonlara ait dış ortam yoğunlukları değiştirilmiş, K+ ve Cl"'na ait etkiler için ise bu iyonların kanal blokerleri kullanılmıştır (sırasıyla, TEA ve SITS). Çalışmamızdan elde edilen sonuçlar şöyledir: Döllenmemiş yumurtaya ait membran potansiyelini temelde K+ etkilemekte iken, spermin yumurtayı aktive etmesi ile gelişen fertilizasyon potansiyelinde (FP) Cl" etkisi ön plana çıkmaktadır; K+, FP'ne klora göre daha az katkıda bulunmaktadır. Na+ FP'nin oluşumuna direkt katkıda bulunmamakta, ancak dış ortam Na+ yoğunluğu azaltıldığında pik fertilizasyon potansiyel (FPp) değerini düşürmektedir. Dış ortamdaki Ca+2'un FP üzerinde anlamlı bir etkisi olmayıp, kalsiyumsuz solüsyonlarda döllenmiş yumurta, normal gelişmesini sürdürebilmektedir. Hücre dışındaki Ca+2, polispermiyi önleyen elektriksel ve mekanik bloklara herhangi bir katkıda bulunmamaktadır. Fertilize olmuş yumurtanın zar potansiyeli (MPf), birinci yarıklanmaya kadar anlamlı bir değişiklik göstermemektedir. Birinci yarıklanma sırasında gelişen hiperpolarizasyondan (faz 1) temelde K+; pik hiperpolarizasyonu takip eden ve membran potansiyelinin62 tekrar stabil bir değere dönmesini de kapsayan ikinci fazdan ise Na+ ve Ca+2 sorumludur. Fertilizasyon potansiyelinden sorumlu temel iyon olan klor, yarıklanma döngüsüne ait hiçbir parametreyi anlamlı olarak etkilememektedir.