Kurumsal iktisat bağlamında hukukun üstünlüğünün ekonomik büyümeye etkisi: Avrupa Birliği üye ve aday ülkeler üzerine bir inceleme

Tarihsel olarak ekonomik büyüme, tüm ülkeler için önemli bir makroekonomik hedef olmuştur. Bununla birlikte, toplumun refahı için sürdürülebilir ve işlevsel bir hukukun üstünlüğü, ekonomik olmayan ancak yine de ekonomiyle ilişkili olabilecek başka bir hedeftir. Avrupa Birliği'nin (AB) temel değerlerinden biri olarak hukukun üstünlüğüne saygı, AB'nin işleyişi için olmazsa olmazdır. Diğer tüm temel değerlerin ve demokrasinin korunması için bir ön koşuldur. Birlik, hukukun üstünlüğüne saygının, içsel değerinin yanı sıra, sürdürülebilir bir sosyal piyasa ekonomisinin işleyişi için de hayati önem taşıdığına inanmaktadır. Bu nedenle, bu değerlerin ekonomik önemini araştırmak ve daha iyi anlamak bu çalışmanın motivasyonunu oluşturmaktadır. Çalışmanın temel amacı AB üye ve aday ülkelerinde hukukun üstünlüğünün ekonomik büyüme üzerindeki etkisinin incelenmesidir. Bu amaca yönelik olarak 2015-2024 dönemini kapsayan veri seti ile panel veri analizi teknikleri kullanılmıştır. Eviews 12 programı ile gerçekleştirilen analizde hukukun üstünlüğü değişkeni World Justice Project'in oluşturduğu Rule of Law Index'ten, ekonomik büyüme değişkeni ise Dünya Bankası veritabanından elde edilmiştir. Gerçekleştirilen analiz sonucunda serilerin yatay kesit bağımlılığı olduğu ve heterojen bir yapıda olduğu görülmüştür. Bu nedenle analizde ikinci nesil birim kök testleri ile durağanlık incelenmiştir. Bai-Ng (2004), Pesaran (2007) ve Im, Pesaran ve Shin (2003) testleri ile durağanlık test edilmiştir. Elde edilen bulgular serilerin farklı durağanlık seviyelerinde birim kök içermediği yönündedir. Daha sonra panel ARDL testi ile hukukun üstünlüğünün ekonomik büyüme üzerindeki etkisi incelenmiş ve bulgular, kısa ve uzun dönemde hem AB aday ülkeleri için hem de AB üye ülkeleri için negatif etki olduğu yönündedir. Bir başka söylemle hukukun üstünlüğünün ekonomik büyüme üzerindeki etkisi incelenen dönem ve gruplar için negatiftir. Anahtar kelimeler: Hukukun üstünlüğü, ekonomik büyüme, Avrupa Birliği, panel veri analizi