Laikleşme teorisi ve küresel dini diriliş argümanı bağlamında dinsel değişim

Modernleşme, kapitalizmin ortaya çıkışıyla bağlantılı ekonomik ve teknolojikgelişmelerin etkisi altında toplumsal kurum ve alanların ileri derecedefarklılaşması ve karmaşıklaşması süreci olarak bilinir. Laikleşme, din- devletayrılığı örneğinde olduğu gibi, dinin ekonomik ve sosyal kurumlardanfarklılaşmasını ifade eden bir modernleşme örneğidir. Laikleşme aynı zamandadinin kültür ve bilinçten de ayrılmasını ifade eder. Laikleşmenin iki yönü objektifve sübjektif laikleşme olarak açıklanabilir. Dini diriliş ise, nesnel ve öznellaikleşmenin dayattığı değişmelere din adına karşılık verme girişimlerini ifadeeder.Sosyal düşünürler dinin modernleşme ve laikleşme güçleri karşısında varlığınıdevam ettirmesini beklemiyorlardı. Weber, Durkheim ve Simmel gibi dinsosyolojisinin kurucuları ve Wilson, Hadden ve Berger gibi sonrakiler,laikleşmenin sadece dinin devletten ayrılması düzeyinde (objektif laikleşme)değil, bilinç ve kültürden silinmesi düzeyinde (sübjektif laikleşme) de başarılıolacağını umuyorlardı. Onların bakış açısına göre, dünya artan oranda vekaçınılmaz olarak daha rasyonelleşmiş, aydınlanmış, kutsallıktan arınmış vebüyüden çözülmüş hale gelecektir.Ancak son yıllarda dünyanın hemen her yerinde dini mensubiyet vedavranışlarda diriliş şeklinde ortaya çıkan bir takım gelişmeler, laikleşme teziüzerinde yoğun tartışmalara neden olmuştur. Dinin diriliş katdettiğini ilerisürenler, kanıt olarak Ortadoğu'da, Güney Asya'da, Orta Asya'da ve diğerbölgelerde slam'ın yükselişi, Afrika ve Latin Amerika'da Hıristiyan sayısındakibelirgin artış ve dini terörizm gibi, ilk bakışta küresel gibi görünen bazı örneklervermektedirler.Bununla birlikte ?dinin küresel dirilişi? hipotezi henüz test edilmemiştir. Buçalışmada dini diriliş hipotezini test etmek ve alanını belirlemek için istatistikûveriler kullanılmıştır. Bu soruna eğilmek için çalışma dini mensubiyette ortayaçıkan küresel eğilimleri ele almakta ve dini inanç, değer ve davranışların zamanitibariyle değişimini ölçmeye çalışmaktadır. Çalışmada istatistiksel verilerkullanılarak, belirli bir topluluğun dindarlık derecesini ölçmek için yedi kriterbelirlenmiştir. Çalışma ayrıca birçok ülkedeki din-devlet ilişkilerini karşılaştırmaksuretiyle dini değişimin yönünü belirlemeye çalışmaktadır. Yine çalışma, ?dininözel alandan çıkışı? ve ?dini çoğulculuk? gibi diğer global dini eğilimlere bakarak,mevcut dini değişimin niteliği hakkında net bir kanaat edinmeyi denemektedir.Çalışma, dini diriliş argümanını destekleyen bol miktarda kanıtın bulunduğu,ancak sanayi sonrası toplumlar örneğinde olduğu gibi, laikleşme tezinidestekleyen istatistiki bulguların da var olduğu; dolayısıyla her iki tezin deevrensel bir geçerliliğe sahip olamayacağı sonucuna varmıştır.