Lise öğrencilerinin zorbalık düzeylerinin yordanması

Bu araştırmada, zorbalık türü olayların genel olarak ve öğrencilerincinsiyetlerine göre okulun hangi alanlarında ve ne sıklıkta meydana geldiğisaptanarak; öğrencilerin zorba kişilik, kendine güven ve zorbalıktan kaçınmadüzeyleri cinsiyet, ailenin algılanan gelir düzeyi, algılanan akademik başarı durumu,hatalı davranışın sıklığı, yetişkin etkileri, özsaygı, sürekli öfke, öfkeyi dışa vurma,öfkeyi içte tutma ve öfkeyi kontrol etme düzeyi değişkenleri açısından açıklanmıştır.Araştırma, Ankara il merkezindeki altı resmi genel lisenin 9., 10. ve 11.sınıflarında eğitim gören 481'i kız ve 582'si de erkek olmak üzere toplam 1063öğrenci üzerinde yürütülmüştür. Araştırmada, öğrencilerin zorbalık düzeyleriaraştırmacı tarafından geliştirilen ve üç alt ölçekten ?Zorba Kişilik?, ?KendineGüven? ve ?Zorbalıktan Kaçınma? oluşan ?Öğrenci İlişkileri Tutum Ölçeği? ileözsaygı düzeyleri ?Lise Öğrencileri İçin Özsaygı Envanteri (Güngör,1989)? ilesürekli öfke düzeyleri ve öfkeyi ifade tarzları da ?Kendini Değerlendirme Ölçeği(Özer, 1999b)? ile belirlenmiştir. Öğrenci İlişkileri Tutum Ölçeği'nin liseöğrencilerine yönelik geçerlik ve güvenirlik çalışmaları araştırmacı tarafındanyapılmıştır. Öğrencilerin kişisel niteliklerine ilişkin bilgiler ise araştırmacı tarafındangeliştirilen ?Kişisel Bilgi Formu? ile elde edilmiştir. Her bir açıklanan değişken tek,açıklayıcı değişkenlerin de tümü birlikte istatistiksel işleme alındığı için deöğrencilerin ?Zorbalık Kişilik?, ?Kendine Güven? ve ?Zorbalıktan Kaçınma?düzeyleri ?çoklu regresyon analizi? yöntemi ile açıklanmıştır.Araştırmanın birinci alt problemi olan okulda zorbalığın genel olarak vecinsiyete göre meydana geldiği alanlar ve sıklığına ilişkin bulgular incelendiğinde;zorbalığın % 72 ile okul içi ve % 28 ile de okul dışı alanlarda meydana geldiğigörülmüştür. Zorbalığın meydana geldiği alanlar ve sıklığı, cinsiyet değişkeni temelalınarak incelendiğinde ise; erkek öğrencilerin, hem okul içi (okulun koridorlarıdışında), hem de okul dışı alanlarda kız öğrencilere göre, zorbalığın daha sıkmeydana geldiğini düşündükleri anlaşılmıştır.iiAraştırma sonucunda öğrencilerin ?Zorba Kişilik? düzeylerinin en önemliaçıklayıcıları olarak; öfkeyi dışa vurma düzeyi, cinsiyet, hatalı davranışın sıklığı,özsaygı düzeyi ve öfkeyi içte tutma düzeyi değişkenleri saptanmış ve açıklayıcıdeğişkenlerin tümünün birlikte öğrencilerin ?Zorba Kişilik? düzeylerinin % 23'nüaçıkladıkları anlaşılmıştır. Öğrencilerin ?Kendine Güven? düzeylerinin en önemliaçıklayıcıları olarak, özsaygı düzeyi, öfkeyi kontrol etme, öfkeyi dışa vurma vesürekli öfke düzeyi değişkenleri belirlenmiş ve açıklayıcı değişkenlerin tümününbirlikte öğrencilerin ?Kendine Güven? düzeylerinin % 24'nü açıkladıklarısaptanmıştır. Öğrencilerin ?Zorbalıktan Kaçınma? düzeylerinin en önemliaçıklayıcıları olarak da; öfkeyi kontrol etme düzeyi, yetişkin etkileri, öfkeyi içtetutma düzeyi ve sürekli öfke düzeyi değişkenleri saptanmış ve açıklayıcıdeğişkenlerin tümünün birlikte öğrencilerin ?Zorbalıktan Kaçınma? düzeylerinin %19'nu açıkladıkları görülmüştür. Araştırmada ele alınan diğer bağımsız değişkenlerinise, öğrencilerin ?Zorba Kişilik?, ?Kendine Güven? ve ?Zorbalıktan Kaçınma?düzeylerinin önemli bir açıklayıcısı olmadıkları görülmüştür.Elde edilen bulgular, lise öğrencileri için olası okul zorbalığını önleme vemüdahale etmeye yönelik yöntemlerin neler olması gerektiğine ilişkin önemliipuçları vermektedir. Bu bulguları netleştirecek başka araştırmalara gereksinimolmasına karşın çalışmanın bulguları; okulda zorbalığı önleyebilmek ve durdurabil-mek için geçerli olabilecek yöntemler konusunda da kapsamlı bir yaklaşımkullanılmasına yönelik destek sağlamaktadır. Bu tür bir yaklaşım özellikle okul içialanlar öncelikli olmak üzere; hem okul içi, hem de okul dışı alanlarda yetişkingözetimini artırma, öğrencilere öfkelerini kontrol edebilme ve uygun bir biçimdeifade edebilme becerisi kazandırma, öğrencileri çatışma durumlarında saldırganlıkiçermeyen yöntemleri kullanmaya teşvik etme ile anti-sosyal kişilik yapısına sahipöğrencilere psikolojik destek sağlama, öğrencilerin özsaygı gelişimlerini destekleyicive kolaylaştırıcı bir okul ve sınıf ortamı oluşturma ve olumsuz yetişkin etkilerini enaza indirmeye yönelik programların hazırlanması ve uygulanmasını gerektirmektedir.