Malatya Sultansuyu Tarım İşletmesi'ndeki esmer ırkı ineklerde linear (doğrusal) tip özellikleri ile süt verimi arasındaki ilişkiler

93 6. ÖZET Bu araştırma, Malatya Sultansuyu Tarım İşletmesi'ndeki toplam 99 baş Esmer ırkı inekte toplam puan, linear tip özellikleri (L T Ö) ve süt verimi arasındaki ilişkileri belirlemek amacıyla yapılmıştır. İneklere ait toplam puan değeri 100 puanlık ve L T Ö ; 1-boy, 2-vücut derinliği, 3-sağrı meyili (pelvis açısı), 4-sağn genişliği (pelvis genişliği), 5-sütçü form, 6-arka bacaklar (yandan görünüm), 7-ayak yapısı (açısı), 8-ön meme başı yerleşimi (arkadan görünüm), 9- ön meme bağlantısı, 10-ön meme başı uzunluğu, 11 -meme derinliği, 12-arka meme yüksekliği (bağlantısı) ve 13-suspansor ligament ise 1-50 puanlık bir puanlama skalası kullanılarak hesaplanmıştır. Araştırmada, toplam puan ve L T Ö üzerine laktasyon sayısı (doğum sayısı), puanlama yılı, puanlama mevsimi ve yaş gibi bazı çevre faktörlerinin etkisi incelenmiştir. Bu faktörlerden hiçbiri toplam puan üzerine istatistiki anlamda önemli bir etkiye sahip bulunmamıştır. Ancak bu faktörlerden; laktasyon sayısı L T Ö'nden; sağrı meyili, ön meme başı yerleşimi ve meme derinliği, puanlama mevsimi; ön meme başı yerleşimi, sağrı genişliği, arka meme yüksekliği, ayak yapısı, meme derinliği ve arka bacaklar, puanlama yılı; sütçü form ve sağrı genişliği, yaş ise vücut derinliği, sağrı genişliği, sütçü form, ön meme bağlantısı, meme derinliği, ön meme başı uzunluğu ve suspansor ligament özellikleri üzerine istatistiki anlamda değişik düzeylerde (p<0.05 ile pO.001) önemli bir etkiye sahip olarak hesaplanmıştır. Linear tip özelliklerine ait puanlar, laktasyon safhalarına göre suspansor ligament ve sütçü form özellikleri hariç istatistiki anlamda önemli şekilde değişmiştir. Bu araştırmada, bazı önemli çevre faktörlerine göre düzeltilmiş toplam puana ait ortalama puan değeri 73.38 ± 0.30, L T Ö'ne ait ortalama puan değerleri ise en düşük boy için 13.25 ± 0.58 ile en yüksek ön meme başı uzunluğu için 36.48 ± 0.56 olarak hesaplanmıştır. İneklere ait 305 günlük süt verimi 4000.80 kg olarak tespit edilmiştir. Linear tip özelliklerine ait kalıtım dereceleri en düşük arka bacaklar için 0.14 + 0.08 ile en yüksek arka meme yüksekliği için 0.74 ±0.14 bulunmuştur. Süt verimine ait kalıtım derecesi ise 0.29 + 0.09 olarak tespit edilmiştir. Bu araştırmada, toplam puan ile süt verimi arasındaki fenotipik korelasyonlar 120 ve 305 günlük için sırasıyla 0.05 ve - 0.01 olarak94 belirlenmiştir Toplam puan ile L T Ö arasındaki fenotipik korelasyonlar ise en düşük arka bacaklar için - 0.16 ve en yüksek ön meme bağlantısı için 0.30 (p<0.001) olarak bulunmuştur. Linear tip özelliklerinden sağrı meyili, ön meme bağlantısı ve meme derinliği ile 305 günlük süt verimi arasındaki fenotipik korelasyonlar ise sırasıyla - 0.26 (p<0.05), 0.09 ve 0.09 olarak elde edilmiştir. Linear tip özelliklerinin kendi aralarındaki fenotipik korelasyon değerleri en düşük sütçü form ile vücut derinliği arasında - 0.46 (p<0.001) ve en yüksek sağrı genişliği ile vücut derinliği arasında 0.51 (pO.001) bulunmuştur. Linear tip özellikleri ile 305 günlük süt verimi ile meme derinliği ve boy arasında ise sırasıyla - 0.29 ve 0.71 olarak tespit edilmiştir. Linear tip özelliklerinin kendi aralarındaki genetik korelasyon değerleri genellikle yüksek olarak bulunmuş olup, bu değerler; vücut derinliği ile ön meme başı uzunluğu arasında 0.96 ile ön meme başı uzunluğu ile ön meme bağlantısı arasında - 0.83 olarak hesaplanmıştır. Diğer özellikler arasındaki genetik korelasyonlar ise bu değerler arasında yer almıştır. Sonuç olarak, Malatya Sultansuyu Tarım İşletmesi'nde bulunan Esmer ırkı ineklerde bazı L T Ö ile süt verimi arasındaki orta ve yüksek düzeylerde belirlenmiş olan genetik korelasyonlar, süt verim yönlü yapılacak seleksiyon uygulamalarında bu özelliklerin kullanılmasının yararlı olacağı umudunu doğurmuştur. Bununla birlikte daha fazla inek üzerinde benzer araştırmaların tekrarlanmasının yararlı olacağı kanaatine varılmştır.