Matricaria recutita L. (Alman Papatyası) bitkisinin çiçeklerinden standardize ekstrelerin hazırlanması ve fitofarmasötik ürünlerin geliştirilmesi

Matricaria recutita L. bitkisi Asteraceae familyasından olup ülkemizde Alman papatyası, mayıs papatyası ve tıbbi papatya olarak isimlendirilmektedir. Ülkemizde Marmara, Ege, Trakya, Güneybatı Anadolu'da doğal koşullarda yetişir ve yol kenarlarında, boş tarlalarda bol miktarda bulunur. Ayrıca, Marmara ve Ege bölgelerinde kültürü yapılmaktadır. Matricaria recutita'nın çiçek kısımları başta antienflamatuvar olmak üzere çeşitli biyolojik etkilere sahiptir. Matricaria recutita bitkisini içeren fitofarmasötik ürünler ülkemizde yok denecek kadar az ve mevcut ürünlerde bulunan ekstrelerin kalite kontrol analizleri gerçekleştirilmeden tüketicinin kullanımına sunulmaktadır. Bu nedenle, bitkinin çiçeklerinin gıda, kozmetik ve ilaç sanayiinde değerlendirilmesi, ülke ekonomisine kazandırılması ve ürüne dönüştürülmesi büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, Avrupa İlaç Ajansı monografına göre standardize Matricaria recutita ekstrelerinin hazırlanması ve etken madde olarak kullanılması, ekstrelerin apigenin-7-O-glikozit içeriklerinin HPLC yöntemi ile belirlenmesi ve geliştirilen yöntemin valide edilmesi, bu ekstreler kullanılarak güvenli, etkili ve kaliteli fitofarmasötik ürünlerin formüle edilmesi hedeflenmektedir. Matricaria recutita'nın sahip olduğu tıbbi etkiler içerdiği fenolik bileşikler ile ilgilidir. Apigenin, Matricaria recutita 'da bulunan ana flavonoit bileşiktir. Bu bileşiğin önemli bir miktarı glikozit formunda bulunurken, yalnızca küçük bir miktarı serbestçe bulunmaktadır. Bu nedenle apigenin-7-O-glikozit bileşiği Matricaria recutita L. çiçek ekstreleri için kullanışlı ve uygun bir belirteç olarak kabul edilmektedir. Avrupa İlaç Ajansı monografında yer alan 14 farklı çözücü sistemi kullanılarak, Bandırma/Balıkesir bölgesinde yetiştirilen Matricaria recutita çiçek kısımları ile ekstreler hazırlanmış ve ekstrelerin apigenin-7-O-glikozit içerikleri HPLC yöntemi ile analiz edilmiştir. Hazırlanan likit ve katı ekstrelerin endikasyon, uygulama yolu ve apigenin-7-O-glikozit içerikleri değerlendirilmiştir ve G, M, N ekstreleri seçilerek bu ekstreler üzerinden analitik metot validasyon çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Ayrıca G, M, N ekstrelerinin farklı sıcaklıklar altındaki stabiliteleri takip edilmiş ve artan sıcaklıkla apigenin-7-O-glikozit içeriğinin düştüğü gözlemlenmiştir. Geliştirilen ve valide edilen HPLC yönteminin, Matricaria recutita ekstrelerinin kalite kontrolünde kullanılması öngörülmektedir. Sonraki yıl Bandırma/Balıkesir ve Arnavutköy/İstanbul bölgelerinde yetiştirilen Matricaria recutita çiçek kısımlarından da G, M, N ekstreleri hazırlanmıştır. İki bölgeden toplanan bitkiden elde edilen G, M, N ekstrelerinin apigenin-7-O-glikozit içerikleri, toplam fenolik ve toplam flavonoit içerikleri, fitokimyasal içerikleri analiz edilmiştir. Ayrıca, bitki materyallerinin apigenin-7-O-glikozit içerikleri, uçucu yağ miktarı ve bileşenleri analiz edilmiştir. Arnavutköy/İstanbul bölgesinde yetiştirilen bitkiden elde edilen ekstrenin apigenin-7-O-glikozit, toplam fenolik ve toplam flavonoit içeriklerinin daha yüksek olması nedeniyle, bu bölgeden toplanan bitkiden hazırlanan M ve N ekstreleri kullanılarak iki farklı topikal ürün formüle edilmiştir. G ekstresi doğrudan ekstre formunda uygulama yoluna sahiptir. Topikal ürünler, piyasada bulunan referans ürünlerin apigenin-7-O-glikozit içeriklerine eşdeğer olarak formüle edilmiş, referans ürünler ile in vitro salım ve fiziko-kimyasal profilleri karşılaştırılmıştır. 6. saat sonunda topikal ürünler referans ürünlerden biraz daha hızlı in vitro salım göstermekle birlikte, neredeyse benzer bir in vitro salım ve fiziko-kimyasal profil sergilemişlerdir. Topikal ürünlerin farklı sıcaklıklar altında stabiliteleri takip edilmiştir. Ayrıca, M ekstrelerinin ve M ekstresini içeren topikal kremin (M1) hücre canlılığı profili ve apoptotik etkisi, fibroblast (CCD-1079Sk) ve melanom (SK-MEL-28) hücre kültürleri üzerinde değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, topikal formülasyonların in vitro salım ve fizikokimyasal özellikleri göz önüne alındığında etkili, güvenilir ve kaliteli fitofarmasötik ürünler olarak sunulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Matricaria recutita L., apigenin-7-O-glikozit, topikal ürün, metot validasyonu, tıbbi papatya