İzmir'de kentsel ulaşılabilirlik düzeylerindeki farklılaşmanın mahalle ölçeğinde CBS ile ölçülmesi

Kentsel alanların sosyal alanlara ya da parçalara ayrıştırılmalarına yönelik olarak uzun süredir çalışmalar yapılmaktadır. Söz konusu çalışmalar son yıllarda sosya-ekonomik verinin kullanımına dayanan karşılaştırmalı araştırmalara yoğunlaşmıştır. Bu çalışma, kentsel alanda sosyo-ekonomik parametreler ile mahalle düzeyinde mekânsal örgütlenme arasındaki ilişkiyi kurmaya yönelik olarak kurgulanmıştır. Çalışmanın amacı İzmir örneğinde farklı sosyo-ekonomik karakterdeki mahallelerin mekânsal erişilebilirlik düzeyleri arasında fark olup olmadığının test edilmesidir. Bu amaçla İzmir'de bulunan 340 mahalle hiyerarşik küme analizi yöntemi ile 11 homojen gruba ayrılmıştır. Bu 11 homojen grup içerisinden basit rastlantısal örnekleme ile birer mahalle seçilerek 11 mahalle ile örneklem kümesi oluşturulmuştur. Seçilen mahalleler: Yıldır, Onur, Çamlıkoyu, Uğur, Altınordu, Atatuük (Narlıdere), Namazgahh, Bahçelerarası, Dokuz Eylül, Ataturk (Çiğli) ve Yenigün şeklindedir. Mahalle ölçeğinde erişilebilirliği ölçülmesi için beş farklı erişilebilirlik endeks değeri kullanılmıştır: erişim (reach), yer çekimi (gravity), aradalılık (betweenness), yakınlık (closeness) ve düzlük (straightness). Endeks değerleri her mahalle için bina ölçeğinde, mahalle merkezinden ulaşım ağı üzerinden 600 metre mesafedeki yapıların tümü için MIT City Form Research Group tarafından geliştirilmiş olan program kullanılarak hesaplanmıştır. Hesaplanan endeks değerlerinin her ölçüt için mahalleler arasında farklılaşıp farklılaşmadığı tek yönlü varyans analizi ile (ANOVA) sınanmıştır. Elde edilen sonuçlar, farlı sosyo-ekonomik yapıdaki mahallelerin mekansal yapısının da farklı olduğu sonucunu ortaya koymuştur. Elde edilen sonuçlar α eşittir 0.05 düzeyinde istatistiksel açıdan anlamlıdır. Çalışmanın sonuçları, sosyo-ekonomik faktörler ve mekansal yapının bir arada incelenmesinin sadece sosyo-ekonomik faktörleri dikkate alan karşılaştırmalı çalışmalar için iyi bir alternatif olabileceğini ortaya koymuştur.