Mimarsız mimarlık ve Bingöl, Kiğı, Alagöz Köyü üzerine bir inceleme

Tarihsel süreç içinde, uzmanlasmıs kisiler tarafından olusturulan mimarlıga paralel olarak gelismis olan ?Mimarsız Mimarlık? gelisim ve degisimleriyle incelenmistir. Mimarsız Mimarlık incelenmeden önce; mimari olusumun bir süreklilik baglamında gelistigini vurgulamak adına, geçmisten günümüze mimarinin nasıl sekillendigine deginilmistir. Mimarlık, Dünya'da ve Türkiye'de olmak üzere iki asamada degerlendirilmistir. lk asamada; magara ve saz kulübelerle diger bir ifade anlayısıyla Mimarsız Mimarlık ile baslayan ve kültürel bir süreklilik çerçevesinde varlıgını sürdürüp günümüze ulasan Dünyada Mimarlık yaklasımları incelenmistir. kinci asamada ise; Osmanlı imparatorlugu sonrasında Türkiye Mimarlıgı irdelenmistir. Mimarsız Mimarlık da, Dünya'da ve Türkiye'de olmak üzere iki alt baslıkta ele alınmıstır. Dünya'da Mimarsız Mimarlık çok genis bir konu oldugundan bu bölümde, Mimarsız Mimariyle ilgili terimler ve Mimarsız Mimariye yaklasımlar aktarılmıstır. Türkiye'de Mimarsız Mimarlık ise daha kapsamlı incelenmis; ?Geleneksel? ve ?Günümüz? olmak üzere sınıflandırılmıstır. Geleneksel Mimarsız Mimarlık Ürünleri kapsamında; kültürel bir süreklilik sonucu olusmus, halkın kendi el emegiyle yaptıgı yapılar (vernaküler, yöresel, geleneksel vb. olarak adlandırılan yapılar); Günümüz Mimarsız Mimarlık Ürünleri kapsamında ise; gecekondular, yap-satçı üretim sonucu olusmus apartmanlar ve tip proje yapıları incelenmistir. Ürünlerin özellikleri ve olusum süreçleri anlatılmıs, biçimlerin olusum etkenleri belirlenmistir. Etkenler, dogal ve sosyokültürel çevre etkenleri olarak sınıflandırılmıs, bunların Geleneksel ve Günümüz Mimarsız Mimarlık Ürünlerinin olusumunda etkili olup olmadıgı irdelenmistir. Literatürden elde edilen verilerin sorgulanması amacıyla, Bingöl'ün Kigı ilçesine baglı Alagöz köyünde alan çalısması yapılmıstır. Alanda yer alan Geleneksel ve Günümüz Mimarsız Mimarlık Ürünleri ve olusumlarını belirleyen etkenler karsılastırmalı olarak degerlendirilmistir. Sonuç olarak, Geleneksel Mimarsız Mimarlık Ürünlerinin olusumunda etkili olan dogal ve sosyo-kültürel çevre etkenlerinin Günümüz Mimarsız Mimarlık Ürünlerinin olusumunda çogunlukla etkili olmadıgı belirlenmis, bu sonuç alan çalısmasıyla da dogrulanmıstır. Anahtar Kelimeler: Mimarlık, Mimarsız Mimarlık, Dogal Çevre Etkenleri, Sosyo- Kültürel Çevre Etkenleri, Bingöl-Kigı-Alagöz Köyü.