İstanbul için 24-saatlik merkezlerin entegre modeli: Gece ekonomisi yaklaşımıyla

Gece Ekonomisi 19.Yüzyılda aydınlatma ve raylı sistem teknolojisinin gelişmesi ile beraber, Avrupa da ortaya çıkmıştır. Sokak aydınlatmaları daha önce erişilmez ve tehlikeli olan alanları gece boyunca erişilebilir hale getirip ve yeni bir ekonomi türü yani gece ekonomisini ortaya çıkarmıştır. Bunun yanı sıra raylı sistemlerin de gelişmesi ve varış-kalkış sefer saatlerine istinaden gece fonksiyonlarının bulunmasını gerektirmiştir. Gece ekonomisi tüketim odaklı bir yapıya sahip olduğu için plancılar ve ekonomistler açısından önem taşıyor. Günümüzde, gece ekonomisi farklı ekonomik faaliyetleri yok sayarak alkol ve eğlence odaklı bir ekonomi türü haline gelmiştir. Hal bu ki gece ve gündüz ekonomisinin farkını azaltacak olan faaliyetler, hem insanların yaşam kalitesini arttırması, hem de kent ekonomisine faydalı olması beklenmektedir. Bu tezin amacı, 24 saat aktif olup, birbirine bağlı olan merkezlerden oluşan, bir model üretmektir. 24 saatlik merkezler gece boyunca kentin farklı alanlarına erişimi toplu taşıma aracılığıyla kolaylaştırıp, aynı zamanda suç oranlarını da kente karma kullanım ve çeşitlilik kazandırarak azaltmasını sağlayacaklar. Gece ve gündüz arazı kullanım farkını azaltmak, farklı gurupların insanlarını şehir alanlarına cezbederek kentsel alanlara canlılık kazandıracaktır. Böylece her kentsel alan herkesin her zaman ve her yerde ondan faydalanabilecek bir özelliğe sahip olması beklenmektedir. Bu 24 saatlik merkezlerin olmaması, gündüz çalışan insanların, gündüz tesislerine ulaşamamaları veya gece 22 den sonra erişim ve güvenlik gibi sorunlar ile karşılaşmalarına sebep olabilir. Gündüzleri uzun saatler çalışan veya ev-iş arası mesafeleri uzun olan insanlar için, 24 açık süpermarket tesislerin bulunması gibi avantajlar sunmaktadır. Daha fazla iş olanakları ve yatırımcıların daha fazla kazanabilmeleri, 24 saatlik şehirlerin ekonomik avantajlarından sayılır. Bu çalışma İstanbul için 24 saatlik model olarak potansiyel sahibi olan merkezlere odaklanmıştır. Araştırmalar İstanbul'un hem ekonomik hem de sosyal açıdan gece ekonomisine ihtiyacı olduğunu göstermektedir. Uzun çalışma saatleri ve tedarikçi fonksiyonların erken kapanma saatleri gece ekonomisi kapsamında en öne çıkan sorunları oluşturmaktalar. 24 saatlik merkez potansiyeli taşıyan alanlar insanların gece boyunca Twitter üzerinden paylaşan konumların toplam sayılarına ulaşmak metodu ile belirlenmiştir. Tweetmap bu paylaşımlara son 6 saat için ulaşabilmeyi sağlayan bir veri tabanıdır. Verilerin toplanması Kasım 2016 da, rasgele seçilen günlerden oluşan, haftanın 7 gecesinde, İstanbul'un farklı ilçelerinden paylaşılan konumları, Tweetmap üzerinden takip etme ile gerçekleşmiştir. Bu konumlar, gece 24 ile sabah 5'e kadar, her saat başı, son bir saatin toplan konum sayılarını gösterecek şekilde, haritalanmışlardır. Konumların toplam adetlerinin, frekanslarını göz önünde bulundurarak, İstanbul'un gece boyunca en popüler olan ilçeleri belirlenmiştir. Her ilçe farklı özelliklere sahip olan farklı semtlere sahiptir. Bu sebeple, bu semtlerin mevcut fonksiyonları ve ekonomik yapıları modeli oluşturabilmek için araştırılmıştır. İstanbul için seçilen merkezler kentin eski ve yeni ticaret ve tarihi merkezler ile uyumlu konumlardır. Kentin Avrupa yakasının batısında bulunan yeni gelişme alanları, merkezi alanlardan daha az bir potansiyel taşıyorlar. Anadolu yakasının doğusunda ise konut ve ofisten oluşan dokusu yüzünden, çok zayıf bir gece ekonomisine sahiptir. Erişilebilirlik ve karma kullanım, planlama sürecinin en önemli etkenleridir. Merkezler işlevlerine göre 3 temel bölgeye ayrılmaktalar. Bu bölgeler merkezi alan, yeni gelişme alanları ve ulaşım alanlarından oluşuyorlar ve her bölge farklı merkezlerden oluşmaktadır. Merkezi alan, eğlence, alışveriş ve kültür faaliyet alanı olarak, yeni konut ve ofis gelişme bölgesi ise, sadece gündüz ihtiyaçlarını karşılayacak fonksiyonları bulunduran alan, ve ulaşım alanları ise havalimanı ve otogardan oluşup ve sadece yolculara hitap eden faaliyetlerinin geliştirmesi öngörülmüştür. Tüm merkezler toplu taşıma araçları ile birbirine bağlı olacaklar. Bu yönde metro ve metrobus hatları gece saat 24, sabah saat 6'ya kadar, her saatte bir sefer yapmaları öneriliyor.